Selahaddin Eyyubi'nin Hıristiyanlığı (1)

Selahaddin Eyyubi

(Nubihar dergisi 101. sayısında “ Kurd û İslamiyet” başlıklı Kürtçe bir makale yazmıştım. Bir paragrafında bir derdimi şöyle dile getirmiştim: “İçimdeki bir yarayı. Hayır! Hayır! Milletimin bir yarasını açayım: Biz Kürtler E.yyubi’lere yeterince sahip çıkmıyoruz. Haklarında tarihi

                                        
Felekeddin Kakeyi*
       
Kürtçe’ den Çeviri: Nevzat Eminoğlu
 

(Nubihar dergisi 101. sayısında “ Kurd û İslamiyet” başlıklı Kürtçe bir makale yazmıştım. Bir paragrafında bir derdimi şöyle dile getirmiştim: “İçimdeki bir yarayı. Hayır! Hayır! Milletimin bir yarasını açayım: Biz Kürtler E.yyubi’lere yeterince sahip çıkmıyoruz. Haklarında tarihi araştırmalar yapmıyoruz. Kitaplar yayınlamıyoruz. Dünyaya tanıtmıyoruz. Bu da dertler üstü bir derdimizdir ki ne siz sorun ve ne de ben söyleyeyim.”
Biz Kürtler tarihimize sahip çıkmayan, yazmayan ve  araştırma yapmayan bir milletiz.  Duygusal, tepkisel ve kuru sloganik söylemlerle kendimizi ifade etmeye çalışırız. Hele tarih, edebiyat ve özellikle Eyyubi Kürtleri tarihi ile ilgili aydınlarımızın, yazarlarımızın, tarihçilerimizin, Seyda ve melle’lerimizin aymazlığı, tembelliği ve  ümmiliği yüreğimi- biliyorum bütün  ehl-i hamiyetin yüreğini – yakıyordu.
İşte bu feryadımdan sonra geçenlerde NETKURD isimli bir sitede, Sayın Felekeddin Kakeyi’nin, Selahaddin’in Hıristiyan yapılma gibi trajikomik boyutlara varan örneklemeleri içeren makalesini gördüm. Aynı yaraya kendisi de parmak basıyordu. Türkçe’ ye çevirip daha geniş bir kesimin bu feryadı duymasını istedim. Bu münasebetle söz konusu makalemden de bu konuyla ilgili gördüğüm bir pasajını anti parantez olarak aktardıktan sonra sayın Bakan’ın makalesini sizlerle paylaşacağım.
“Fakat şu tarihi bir gerçektir ki; İslamiyet’ten sonra Kürt tarihi bulanıklılıktan, karanlıktan çıkarak (Kürtlerin) isimleri, dilleri, ülke adları tam belirginleşiyor. Kürt dili ilk olarak yazılı eserlerini elimize kadar ulaştırıyor. Tahirî Uryan, Elîyê Herirî, Hesenê Batê gibi âlim ve edip kişilerin kitapları, divanları ve kurulan medrese ve eğitim kurumları Kürt edebiyatının, Kürt medeniyet ve siyasal hakimiyetinin temelini oluşturuyorlar. Amerika’nın Harward Üniversitesi tarih profesörü, Kürtlerin İslamiyet’i kabul edişlerinin ilk zamanlarına tekabül eden o döneme ait  araştırmalarında şöyle diyor: “Kürtler üç yüz yıllık İran Sasanîleri ve Bizans İmparatorluğu idaresindeki karanlık ve ezilme dönemlerinden sonra, 7. ve 9. yüzyıllarda, yeniden yeşeren güçleri ve siyasetteki hakimiyetleri, döneme mührünü vuruyor. Bu yükselme, 10. ve 12 yüzyıllarda, en yüksek seviyelerine ulaşarak haklı olarak “İslam’ın Kürt yüzyılları” olarak adlandırılıyordu. Kürt siyasi hâkimiyeti, askeri fetihler ve göçler ile Orta Asya’dan tut Libya ve Yemene kadar uzanıyordu. Kürtler Orta Doğunun merkez bölgelerni, kurdukları devlet ve hanedanları ile korudular.  Kürt dili ve Kültürü altın yıllarını bu dönemde yaşadı. Kürtler tüm bu süreçlerde felsefe, müzik, müzikoloji, mimari, mühendislik, matematik ve astronomide uzmanlaştılar. O dönemin ünlü Kürt tarihçilerinden Ebul Fida, İbni Esir, İbni Şeddat, İbni Kuteybe, filozoflarından Suhraverdi, Ayn el Qudat Hemedani, müzikologlarından Seyfedin Umrewi ve Muhammed İbni Katip Erbili, müzisyenlerinden İbrahi, İshaq Mawsili ve Zeryab, mimar ve mühendislerden Munis, matematikçilerden ve astrologlardan Muhyedin Axlatî, biyografiden İbni Xaliqan, ansiklopedist İbni Nedim, halk ve dini devrimcilerden Babek ve Nasreh bunlardan sadece bir kaçıdırlar.(Prf. Dr. Merdhard.R. İzady. KÜRTLER. İngilizce’den Çev. C. Atilla. Doz Yay.)
Bu temel üzerine  Kürtler devletler kuruyorlar.  Rewadi Devleti, Merwanî Devleti, Erdilani Devleti ve Eyyübi İmparatorluğu gibi Kürt devletleri kuruluyor. Özellikle Eyyübi Kürt Devleti dünyaya öyle bir medeniyet, adalet ve insanlık gösteriyor ki yalnız değil İslam alemini, tüm Avrupa’yı da hayranlıkla  taktire sevkediyor. O zamandan şimdiye kadar hiç bir doğu devleti ve hiç bir Müslüman lider, Avrupa’da  Eyyübi Devleti ve onun lideri Selahaddin Eyyübi kadar sevilmemiş ve takdir görmemiştir. Evet, büyüklük odur ki düşmanı tarafından bile taktir edilsin.”)

Nevzat Eminoğlu

   Selahaddin Eyyubi sadece bir Müslüman değildi. Büyük bir bilgindi aynı zamanda. Fıkıh, hukuh ve diğer İslami ilimlerde de uzmandı. Bütün bunlarla beraber adil bir yöneticiydi de. Bazen olur kadılık yapar, halkın sorunlarını çözerdi.
Bir gün mahkeme hakiminin makamına oturmuştu. Gelen bir kişi bizzat Selahaddin’den şikayetçiydi. Selahaddin hemen hakimlik koltuğunu terk etti ve koltuğu başka bir hakime bıraktı. Bir sanık olarak mahkemenin huzuruna çıktı. Kendisi ve şikayetçi taraf  hakkındaki yargılamayı dinledi. Ta hakim kararını verinceye kadar.
Öyle ise nasıl oluyor ki böyle samimi bir Müslüman’ın adı Hıristiyanlıkla anılır oldu.
Bu konu ve iddia, bir çok Avrupalının kitap, roman ve belgelerinde yer alıyor. Hem de Arap, Kürt ve diğer Ortadoğulu milletlerin Selahaddin ile ilgili yazdığı yüzlerce kitabın aksine olarak.
Ortadoğu ülkelerine saldırılar düzenleyen Avrupa’nın İngiltere, Almanya, Fransa ve İtalya gibi Hıristiyan ülkelerin askerlerine karşı  Selahaddin Eyyubi’nin askerleri savaş veriyordu ve onları yeniyordu. O Hıristiyanlar, bir çoğu kitaplarda toplanan yüzlerce yaşanmış hikaye ve destansı hatıraları beraberlerinde geri götürüyorlardı. Onların çoğunda Selahaddin’nin kahramanlığından, erdemliliğinden, toleransından ve sevgi dolu kişiliğinden söz ediliyordu. Söz konusu kişi her ne kadar kendi düşmanları ve kendileri ile savaşıyor idi ise de. Bazı Avrupalıların roman ve kitaplarında Selahaddin Eyyubi efsanevi bir kişilik olarak anlatılmış. Dahası Hıristiyan olarak nitelenmiş. “Selahaddin ve Dönemi” [1] kitabında Avrupalı kaynaklarda bu konuda bir yığın ayrıntılı bilgi vardır.
Selahaddin’in erdemi, toleransı ve şefkati ile ilgili onlarca yaşanmış hikaye gördüğümüz o kitaplarda, tarihte “Haçlılar” olarak bilinen o dönemin(sekiz yüz yıl önce) Hıristiyanları kendi aralarında, “Selahaddin’nin hal ve hareketleri, yönetim tarzı ve yaptıkları Hıristiyanlara   benziyor, Müslümanlara değil. Bundan dolayı da aslen Hıristiyan olsa gerek. ” Bu sefer Fransız ve İngilizler arasında çekişme başlıyor. Fransızlar: “Evet o bir Hıristiyan’dır.  Annesi de Fransız’dır.” İngilizler de. “ Hayır. Eğer Hıristiyan ise annesi İngiliz’dir.” [2]  Kısacası herkes Selahaddin’i kendi tarafına çekmek istiyordu. Onlar ki Selahaddin’in düşmanlarıydılar ve onun insanlık dolu yaklaşımını kavrayamadılar. Hiç olmazsa onu kendilerine mal etmeye çalışarak, kendilerince Hıristiyan yapmak istiyorlardı. Onlara göre o özellikler hiçbir Müslüman liderde görülmemiştir.( Bizce de bu doğru bir tespittir. Eyyubi Kürtleri ile ilgili etraflıca araştırmalar yapılsa Selahaddin ve diğer Kürt önder ve liderlerinin üstünlüğü anlaşılacaktır. Bu şimdilik bir tarafta kalsın.)
İtalyanların büyük şairi Dante Selahaddin’e özel bir yer vererek diyor ki: “ Selahaddin Hıristiyanlığın  dışında kalmak istemiş ancak tavır ve davranışlarında yer yer Hıristiyanlığın değerlerini göstermiştir.” [3] 
Avrupa Hıristiyanları Selahaddin’e üstelik kendisi istemediği ve o bundan habersiz olduğu halde “ Onursal/Fahri Şahsiyet” [4] vermişler. Belli ki Hıristiyanlar Selahaddin’in kendilerinden olmasını, nasıl oluyorsa, istemişlerdir.  Her ne kadar o, bütün gücüyle onlarla savaştığı halde. Bu da gelip Selahaddin’in kahramanlık ve erdemliliğine dayanıyor. Bundan dolayıdır ki bugün Araplar, Türkler ve İranlılar Selahaddin’i kendi kahramanları yapmak için can atarak didinip duruyorlar. Ancak Selahaddin’in milleti yani soydaşları olan Kürtler hariç. Sadece onlar Selahaddin’i kendilerinden uzak tutmak istiyorlar……(devam edecek) 

                                                                                                       *Kürdistan Bölge Hükümeti Kültür Bakanı

  1] B. H. Newbai. Latince’den Arapça’ya çeviren: Memduh Erwan. Darul Cındi En           Neşr, Suriye. Dımeşq. 1993
 [2] Bakınız: Aynı Kaynak: sayfa: 13
 [3] A.g.e: s. 244
 [4] A.g.e: s. 245-248