Dr Cuwan Heqi:ABD Başkanlık Seçimleri2

Federal sistem merkezi devlet içinde yarı devlet, bir nevi bağımsız olan bölgelerin yönetimi yürütme ittifakıdır. Halkların kaderlerini tayin etme hakkı esasına göre kurulmuştur. Fakat dünyadaki sömürgeci devletler kendi keyfine göre bu hakkı yorumladığına tanık oluyoruz.

Amerika Federal sistemi ve eyalet yönetim

Önce federalizm üzerine kısaca yazalım:

Latincedeki kelimeden “fidere” (yaptığına) inan!”dan gelmektedir.

Bir ülkede birden fazla millet bulunuyorsa, onlar federalizim sistemi üzerinde birbirleriyle anlaşabilirler.
İktidarı paylaşma hakkıdır!.

Modern Federalizim, esasını Amerika Birleşik Devletlerin kuruluşundan 1787-1788 alıyor.

Bugün dünyada 26 ülke federal bir sistemle yönetiliyor.
Onlar da dünya nüfusunun %40´ını teşkil ediyor.

Örneğin Amerika, Arjantin, Belçika, Ispanya, Fransa, Isviçre, Bosna-Herzegovina, Irak gibi ülkeler federalizim ile yönetiliyor.

Federal sistem merkezi devlet içinde yarı devlet, bir nevi bağımsız olan bölgelerin yönetimi yürütme ittifakıdır.
Halkların kaderlerini tayin etme hakkı esasına göre kurulmuştur.
Fakat dünyadaki sömürgeci devletler kendi keyfine göre bu hakkı yorumladığına tanık oluyoruz.

Onlar “bu hak, kültürel, sosyal haklardan ibarettir!” diye sömürge halklara lanse ediyorlar.
Tek devletin, örneğin Türkiye, Iran, Suriye ve öte yandan federal devlet arasındaki en önemli prinsip farkı ise devlet yönetiminin bölüşülüp, bölüşülmemesidir.

Tek devlete göre: ”Devlet yönetimi asla bölüşülemez!” dir.

Bu hak ancak siyasi alanda, tek devletin yönetiminde olabilir.
Buna göre, örneğin Türkiyede kemalistlerin; Iran da ”mollakrasi” yönetimi”in; Suriyede de baasçıların ”sadece bu ülkeleri yönetme hakları var!”
Yani bu ülkelerde nüfus oranı olarak ikinci büyük millet olan kürt milleti (bana göre kürt milleti Türkiyede birinci millettir) olmasına rağmen, bu hakka iştirak edemezler.

Bunun tersine, Federalizim, milletlerin kendi bölgelerini kendi özgür iradeleri doğrultusunda, kendi siyasetlerini, emniyet, içilişkiler, ticaret; kısaca kendi siyasi yaşamına bizzat kendilerı yön vermekle daha da güçleniyorlar.
Bu da pratikte merkezi devlet içindeki milletlerin bibirlerine olan güvenleri artmaktadır.
Devletin ilerlemesine hizmet etmektedir.
Federalizm de kendini yeniliyor.

Şu anda Amerika modern” New federalizim” den bahsediliyor.
Buna göre merkezi devletin yarı devletlere, eyaletlere daha fazla hakların tanınması; onların kendi bölgelerini daha fazla bağımsız olarak yönetebilmekle bu yarı devlet-eyaletler arasındaki rekabeti güçlendirecektir.

Buna da ”Competitive federalism”, yani rekabetçi federalizim denilmektedir.

Amerikanın federal sistemine gelince:

Amerika 50 eyalete bölünümüştür.

Büyük eyaletler: California, Florida, New York vb.

Ve küçük eyaletler de: Alasca, arizona gibi.

Her eyalet, hemen hemen minyatür bir devlet gibi.

Içişlerinde serbest, dişişlerinde merkezi devlete biraz bağımlı.
Mesela bir eyalette idam cesazı olabilir.

Başka bi eyalette idam cezasınının caydıricılığına inanılmamaktadır.

Ve yasaklanıyor.
Herhangi bir eyalette insanlararası sorunları o eyaletin kanunları çercevesinde haledilir.
Eger bir eyaletin vatandaşı ile başka bir eyalet ile sorun yaşanıyorsa, o zaman merkezi federal devlet sorunu halletmekle mükelleftir.
Aynnı şekilde, eyaletlerarası anlşmazlıkların çözülmesi de merkezi devletin yetkisindedir.

Amerika Senato, Meclis ve Anayasa Yüksek Mahkemesi tarafından yönetiliyor. Buna göre:

1.Kanunları yapma güç merkezi, yani senato ve meclis.

2.Bu kanunları uygulama gücü. Oda hükümettir.

3.Kanunları uygulamakta takip güçü. Bu da Yüksek mahkemedir.

Meclisin milletvekili sayısı eyaletlerin nüfusuna göre belirleniyor.
Yönetimde adaletsizlik olmaması için meclisin dışında senato kurulmuştur.

Her eyaletin- nüfusuna bakılmaksızın, sadece iki senatörü vardır.

Bu da nüfusu az olan eyaletleri fazla nüfuzlu eyaletlere karşı koruyor.

Herhangi bir kanun meclis tarafından kabul edilince, onun senatonun onayından da geçmesi gerekir.

Böylece bazı kanunlar senatoya takılabilir, geçmeyebilir.

Eğer bir kanun hem meclis, hem senato tarafından kabul edilirse, o zaman o devlet başkanının onyanına gider.
Devlet başkanının sadece iki defa kanunu veto etme yetkisi var.

Devlet başkanı tarafından veto edilen bir kanun meclise geri gelirse, o zaman meclis/senatonun 2/3 (67%) evet oyu alması şarttir.

O zaman devlet başkanı bu kanun önergesinin önünü engelleyemez.

Ancak, eğer devlet başkanı bu kanunda herhangi bir yanlışlık görüyorsa, o zaman o bu kanunu yüksek mahkemeye havale edebilir.

Yüksek mahkeme ne derse o kabul ve tatbik edilir.

Amerikanın şu andaki devlet başkanı G.W Bush 2000 yılından beri devletbaşkanlığını yapmaktadır.

Devlet başkanı ancak iki dönem (8 yıl) seçilebilir.

Devlet başkanyardımcısı şu anda Dick Cheney (RP) dir.

Amerikada devlet başkanyardımcısı aynı zamanda senato başkanıdır da.
Bu görev devletbaşkanlık görevinden sonraki en önemli görevdir.

Ameriakada toplam olarak 100 senatör var.

2006 seçimlerine göre, senatoda şu anda DP´nin 52, RP de 46 senatörleri var.

2 senator de bağımsızdırlar. Ancak bu ”bağımsız” 2 senatör daha çok DP´den yana oy kullanıyorlar.
Senatörler her 6 yılda bir seçiliyor.
Senato her üç yılda bir 1/3 yeniliyor.

Meclisin de 435 miletvekilleri var.

Ve her 2 yılda bir yeniliyor.
Milletvekili olmak için 25 yaş dan az olmamak ve 20 yıldır Amerika vatandaşı olmak şarttır.

Demokrat partinin (DP) 232 ve Republican (RP) de 198 miletvekili bulunuyor.
Meclis başkanı Nancy Pelosi (DP) dir..
Amerika bu yılın 4 Kasımında başkanlık seçimlerine gidiyor.
Eskiden beri süregelen her iki büyük parti, RP ve DP arasında başkanlık yarışı devam ediyor.

Seçim kurallarına göre, önce her parti kendi adayını parti delege oylarıyla belirler.

Sonunda iki parti birer adayıyla karşı karşıya geliyor.

Bu safhaya kadar her partiden birçok adayadayı yarışıyor.
Eger bir parti de iki adayadayı delege oy sayısı birbirine yakın ise, o zaman onlar ”parti müşavir kongresine- convention” gitmeleri gerekiyor.

Convention´da ”superdelege” denilen bazı özel imtiyazları bulunan parti delegelerinin oylari ile bu adayadayları arasında bir tercih yapılır.

Superdelegeler kime çogunlunluk oylarını verirlerse o adayadayı partinin resmi başkan adayı olur.
Şimdiye kadar birçok adayadayı her iki partide gelip geçti. Ama en önemlisi DP´nin adayadayı olan senator Hillary Clinton idi.

Son ana kadar Hillary ve Obama´nın parti delegelerinden aldığı oylar birbirlerine yakındı.

O zaman DP´nin convention´a (müşavir kongreye) gitmesi bekleniyordu.

Ancak senator Obama daha sonra Hillary ye oy farkı yaptı ve DP convention´a gitmeye gerek kalmadı ve partinin tek başkanlık adayı olarak seçildi.
Şu anda DP adayı sentor Barack Obama ve RP´nin adayı da senator McCain dir.
Devamı: Parti adayları. Kısaca siyasetleri nasıldır?
Ve özellikle o adayların kürt siyaseti var mı? Varsa nasıldır?

Dr Cuwan Heqi

22.10.2008