Şêx Saîd İsyanı'nda Resmi İdeoloji Ve Türk Solunun İflası Üzerine

 ŞÊX SAÎD İSYANI’NDA RESMİ İDEOLOJİ VE TÜRKSOLUNUN İFLASI ÜZERİNE

suleymanakkoyun@hotmail.com

Konuya girmeden önce bu makale ile tarihi yeniden yazma gibi bir hedefimin olmadığını ancak, eğer tarih: ‘‘Toplumları, milletleri, kuruluşları etkileyen hareketlerden doğan, olayları zaman ve yer göstererek anlatan, bu olaylar arasındaki ilişkileri, daha önceki ve sonraki olaylarla bağlantılarını, karşılıklı etkilenmeleri, her milletin kurduğu medeniyetleri, kendi iç sorunlarını inceleyen bilim.’’ olarak genel bir kabul görüyorsa, Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesi kapsamında, Türkiye’de resmi tarih yazıcılarının belirlenen tarihi süreçlerin ayırıcı özelliklerine ilşkin, yanlış ve kasıtlı tarih yazımlarından doğru bulmadığım kimi tespitlere ve bilinçli çarpıtmalarına karşı bir duruş sergilemem ve bu konuda tarihçilerin alanına müdahele etmemin doğal bir hakkım olduğu kanısındayım. Bu bağlamda, Kürd ulusal mücadelesi tarihinde önemli bir yer tutan Şêx Saîd hareketinin kanla boğulmasının, Türkiye’de de militarist Kemalist rejimi nasıl güçlendirdiğine ilişkin düşüncelerimi aktarmadan önce, sözkonusu isyanın tarihi sürecine kısaca değinmenin kuşkusuz yararı olur. 

Mustafa Kemal hem İngilizlerin hem de Osmanlı hükümetinin temsilcisi olarak Kürdistan’a atanmıştı. Görev kağıdında, ‘‘Bazı komutanlar silahlarını teslim etmiyorlar ve halkı silahlandırıyorlar, bunu önle.! Halk komiteleri kuruluyor, bunu dağıt.!‘‘ emri yazılıydı. Türkiye’yi kuran devşirme kadroların en güven vermeyeni durumunda olan Mustafa Kemal, ilk dönemlerde, Kürd toplumunun liderlerine çok cömert vaatlerde bulunuyordu. Yunanlıları kovmayı ve İtilaf devletleri’nın Türk devletini tanımalarını sağlamayı, Kürdlerin yardımı ile sağlayan Mustafa Kemal, ayakları yere sağlam basınca da kendisine yakışanı yaptı ve verdiği sözlerin tümünü unuttu. Ermeni olayında olduğu gibi imha amaçlı Kürdlere de yöneldi.

Kemalist rejimin, 1925’li yıllarda, Kürd ve Kürdistan bağlamındaki uygulamalarının kapsamını Nehru’nun kızı Indira Gandi’ye yazdığı mektupta hiç bir tartışmaya yer bırakmıyacak şekilde ifade edilmiştir. Hint lider, kızı Indira’ya kısaca şöyle yazar: ‘‘Kemal Paşa 1925 ayaklanmasından sonra Kürdleri acımasızca katletti. Binlerce Kürdü yargılamak için İstiklal Mahkemeleri kurdu ve Kürd liderlerini ( Şeyh Sait, Dr. Fuat ve diğerleri...) bir çok Kürdü darağacına gönderdi. Bunlar son nefeslerini verirken Kürdistan’ın bağımsızlık ümidini yitirmediler. Özgürlükleri için savaşan Türkler, tarihin bir cilvesi olarak özgürlüklerini talep eden Kürdleri eziyordu. Milliyetçiliğin, vatanını koruma refleksinden, bir anda başkasının haklarına saldırmaya dönüşmesi ne tuhaf...’’ diye dert yanıyordu.

Sevr Antlaşması (1920) ile edindikleri kazanımları, Lozan Antlaşması (1923) ile gasp edilen Kürdler, doğal olarak Kürdistan’ın bölünmesine yol açan bu yeni kararları kabul edemezlerdi. Türkiye’nin kuruluş aşamalarında Kürdlerin tam desteğini alan Ankara hükümetinin çok geçmeden Kürdlere yönelmesinine karşı, Cıbranlı Xalıt Beg’in önderliğinde ve tarihe ‘‘Sêx Saîd İsyanı’’ olarak geçen bu ayaklanmanın hazırlık çalışmaları, 1920 ‘li yılların başına dek uzandığı gibi, Ulusal Ayaklanma, ‘‘gizli’’ çalışan Kürd cemiyetlerinin 1923 yılı Mayıs ayında kurdukları Azadî Cemiyeti’nin bir ürünü olarak doğar. Kürd aydın ve yurtseverlerinin 1925’teki başkaldırı planı, Kemalizm’e ilk karşı duruşu temsil anlamında, Kürd halkının ulusal kurtuluş mücadelesinde önemli bir yer tutar. Xormek aşiretinin ihaneti ve Ankara hükümetine sunduğu katkı sonucu, Azadî Cemiyetinin lideri olan Cıbranlı Xalıt Beg ile Yusuf Zîya tutuklanırlar. Bunun üzerine Şêx Saîd, sürecin dayattığı zorunlu koşulların bir sonucu olarak, Azadî Cemiyetinin başkanlığına getirilir.

Kürdler arasındaki her türlü hareketlilikten haberdar olan Ankara hükümeti, ulusal Kürd başkaldırısını engelleme veya erteleme olanaklarına sahip olduğu halde, neden Şêx Saîd’i adeta isyana zorlanmıştır? Ankara hükümetinin niçin bu kanlı  seçenekte ısrar ettiği sorusu bile Kemalist güruhu çılgına çevirmeye yetiyor. Tük Tarih Kurumu’nun ( TTK ) devşirme ve güdümlü üyeleri ile türevlerinin, Şêx Saîd’ın erken bir isyana zorlanmış olabileceği olasılığını bile düşünememiş olmaları düşünülemez. Çünkü, resmi tarihçilerin görevi; yanlışı doğru, haksızı haklı, zorbayı da masum göstermektır.

Bu tür toplumsal olayları değerlendirirken, bunların yarattığı sonuçların, kime veya kimlerin işine yaradığını tesbit etme yoluyla, olayların arkasındaki gerçek fail veya faillere ulaşabilme, dünyada kabul gören bir yöntemdir. Bu yöntemin ışığında sözkonusu Kürd halkının ulusal başkaldırısını ve sonuçları hakkında düşüncelerimi kamuoyu ile paylaşmanın yararlı olacağı kanısındayım.

İsmet İnönü, Kazım Karabekir gibi silah arkadaşlarını alt etmenin bir aracı olarak, Mustafa Kemal’e tanrısal bir misyon yükleyerek kendisini de peygamber mertebesine çıkardı. Tek ve ikinci ‘‘adam’’lık öyle bir eğilim gerektiriyordu. Dar bir kadro ile yola devam etmede karar kılan bu ikili, iktidar mücadelesinde zorlanıyorlardı. İktidar alternatiflerini tasfiye etmenin bir aracı olarak da, olağanüstü bir ortamın yaratılması gerekiyordu. Bundan dolayıdır ki, hazırlığından haberdar oldukları bir ayaklanma planını engeleme veya erteleyebilme niyetini göstermediler. Buna ihtiyaçları vardı ve Şêx Saîd’i erken bir isyana zorladılar.

Resmi tarih tezlerinin aksine, Türkiye’yi kuran devşirme kadrolarının en güven vermeyeni durumunda olan Mustafa Kemal’ın, alternatiflerini yok etmek ve dolayısıyla sürekli tasfiye stratejisini bir yaşam tarzı olarak hep uyguladığını artık biliyoruz.

Başbakan Fethi Okyar istifaya zorlandı ve görevine İnönü getirildi. Küferan, Lolan, Abuzalan, Soran ve Xormek aşiretleri devletten yana tavır alarak, Kürd güçlerini arkadan vurdular. Resmi rakamlara göre, bu soykırımda katledilen Kürd sayısı onbeşbini aşıyor. Sonuçta hazırlıksız başlatılan isyan bastırılmış ve ulusal Kürd hareketinin lideri ve öncü kadroları idam edilmişlerdi. Diyarbakır İstiklal Mahkemesi Başkanı’nın: ‘‘Her ne kadar Şariatı getirmek amaçlı gibi görünüyorsa da, özünde hepiniz tek bir noktada birleştiniz: Bağımsız bir Kürdistan kurmak; bunun cezasını çekeceksiniz!’’ faşist söylemi, resmi tarih tezini çörüten ve Kürd ulusal başkaldırsının niteliğinin resmi ağızdan onaylanmasından başka bir anlam ifade etmez. Güneşi hep balçıkla sıvamayı ahlak edinen resmi ideoloji, seksenbir yıl boyunca ve tüm kurumlarıyla, bu korkunç tablonun trajik sonucunun inkarını, hala resmi tarih ile sürdürmekten vaz geçmiş değildirler.

Kemalizm’in bir versiyonundan başka bir anlam ifade etmeyen Türk komünistleri, resmi tarih bakış açısını sözde devrimci oldukları iddiasıyla, Kürd ulusal ayaklanmasının ‘‘Gerici ve İrticai’’ bir hareket olduğunu Komüntern platformlarına taşıyarak, Kürd ulusuna karşı ihanetlerini belgelediler. Türksolu bir bütün olarak, hem emekçi kesimlerin Kemalist despotizme karşı demokrasi ve özgürlük mücadelesine ilişkin, ve hem de Kürd ulusunun kendi varlığını koruma, ulusal demokratik haklarını elde etme savaşımına ilişkin, gerçek olgular üzerine oturtulmuş bir tarih anlayışına ve devrimci bir işleve sahip olmamıştır. Bundan ötürü de biz, Türk solunun, Kemalist rejimin doğumuna ebelik yaptığını tarihe not düşmek durumundayız. Kanımca, bu tesbitten dolayı da Doğu Perinçek, Mihri Belli, Yalçın Küçük ve “Kürd” türevlerine de haksızlık yapmış sayılmayız. Şüphesiz İsmail Beşikçi hoca gibi değerleri bu zevatın dışında tutuyorum.

Kemalist rejim, seksenbir yıllık bir devletin tüm olanaklarını kullanmasına rağmen, tarihe ‘‘Şêx Saîd İsyanı’’ olarak geçen ulusal Kürd hareketinin, herhangi bir emperyalist gücün destek sunduğuna dair hiçbir veri yakalayamamıştır. Fakat dünya tarihi, Londra’nın, yeni kurulan güçsüz Türkiye’de, Şêx Saîd ayaklanmasının Güney Kürdistan’a yayılmasından ve her iki parçanın birleşebileceğinden rahatsızlık duyduğuna tanıklık ediyor.

İngilizlerin, 1921 yılından başlayarak, Yunanlılardan desteklerini çekmeye başlamış olmaları ve Kürdistan’ın parçalanıp bölüştürülmesindeki etkinliği de dikkate alınırsa, Londra tercihini Kürdlerden yana değil, aksine, Türkiye’den yana kullandığı gerçeğini kavramak ve tarihe doğru not düşmek kanımca kolaylaşacaktır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş kurgusu da bir yönüyle bu tercihin bir sonucudur. Bütün tanıklar ve belgeler ortadan kaldırıldıktan sonra, bir askeri kışladan farkı olmayan Üniversite’lerde devşirilen resmi tarihin, Ulusal Kürd Hareketleri’nin niteliğiyle ilgili tezlerinin somut bir dayanağı olmadığı gibi, inanırlığı da kalmamıştır. Resmi tarih tezi, Mustafa Kemal’in içinde olmadığı tarihi kesitleri yok saymaktadır. Bu anlamıyla da kurgular üzerine inşa edilmiş resmi bir felaket belgesidir.

Azadî örgütünün lideri ve ayaklanmayı örgütleyen Cıbranlı Xalît Beg’ın yakalanmış olması, Azadî Cemiyeti kadrolarının istihbarat örgütlerince bilindiğini gösteriyor. Ama Ankara bu avantajı kullanmamıştır. Eğer bu gelişmeleri sorgulayabilme iradesi objektif olarak gösterilirse, o zaman isyanı önleyememenin, erteleyememenin veya tahrik etmenin hem aktörünü, hem de muhatabını, bu olayda kazançlı çıkan kesimlerin içerisinde aranması gerekir. Demem o ki, Ulusal Kürd ayaklanmasının bastırılmasının vahşetini, Ankara ve İzmir’de kurdurttuğu İstiklal Mahkemeleri gibi baskı araçlarıyla, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna katkı sunan tüm kadroları tasfiye edip, rakiblerine karşı prestij kazanan Mustafa Kemal’in mantığında aramak gerekir. Başka bir deyişle, Şêx Saîd başkaldırısı olmasaydı veya başarılsaydı, Mustafa Kemal, İstiklal Mahkemeleri’nde iktidar alternatiflerini tasfiye edemez ve dolayısıyla Atatürk olamazdı. Alternatiflerini yok etme ve dolayısıyla kesintisiz tasfiye, tüm diktatörlüklerde olduğu gibi,  Kemalizm’in de değişmeyen yasasıdır.

İzmir İstiklal Mahkemesi’nin ara kararlarının birinde ‘‘ Suikast olayının Ziya Hurşit ve adamlarınca Cumhurbaşkanına duydukları kin ve düşmanlığın doğurduğu kişisel bir olay olmaktan çok sanıkların hükümeti devirmek gibi nefret edilecek bir amaçla kurulmuş gizli bir komite tarafından kışkırtıldıkları, bu kanı cemiyetle Terakkiperver Partili olup da suçlulukları gerçekleşenlerden başka fesh edilmiş İttihat ve Terakki Cemiyeti ileri gelenlerinden bazılarının da ilgili oldukları ve sanık diye yargılanan bu kimselerin suçlu görülmekle beraber daha geniş çalışmalarda bulundukları sezilmiş olduğundan’’ tahkikatın genişletilmesine karar veriliyordu. Bu karardan sonra, Şêx Saîd başkaldırısında Ankara’yı tüm varlıklarıyla destekleyen solcu veya sosyalist geçinen zevat, Kürd ayaklanmasının bastırılmasından sonra, Kemalizm’in, birgün kendilerine de yöneleceği sürprizi ile karşılaşacaklarının hesabını yapmamışlardı ve yanıldılar. Mustafa Kemal onlara da ihanet etti. Orak-Çekiç’in sahibi Şevket Süreyya ve arkadaşları bile ağır cezalara çarpılmaktan kurtulamamışlardır.

Mustafa Kemal, Yeni Cumhuriyet’te kendi alternatiflerine üstünlük sağlamanın bir aracı olarak, 1925’de Şêx Saîd hareketini provake ederek, erken başlamasını sağladı. Şêx Saîd hareketinin bastırılmasının avantajını Ankara ve İzmir’de kurduğu İstiklal Mahkemeleri vasıtasıyla iyi kullanan Zübeyde hanımın oğlu Mustafa, yol arkadaşlarını fütursuzca tasfiye etti. Türkiye Cumhuriyeti’nin totaliter bir rejim olmasının temelleri de bu dönemde, yani 1926-1930 yılları arasında atıldı .

Özetlersem; Kemalist elit, İstiklal Mahkemeleri ve Takrir-i Sükün kanunundan sonra kendilerine alternatif gördükleri tüm kadroları tasfiye etmiş veya yıldırmıştır. Kürdleri emperyalist güçlerin politik-lojistik katkılarıyla kıyımdan geçirdi. Şêx Saîd hareketi resmi ideoloji ve onun bir versiyonu olan Türk Solu’nun ileri sürdüğü gibi ‘‘Gerici-İrticacı’’ bir isyan değildir. Tüm Kürd başkaldırılarında olduğu gibi, Şêx Saîd başkaldırısının niteliği de, Diyarbakır İstiklal Mahkemesi başkanının, yukarıda alıntıladığım söyleminde anlamını bulan, bir ulusal kurtuluş denemesiydi. Kısaca, değinmeye çalıştığım nedenlerden dolayıdır ki, Abdullah Öcalan’ın da Kemalizm ve onun bir türevi olan Türksolu ile empati yaparak, ‘‘Şêx Saîd olayı olmasaydı, Mustafa Kemal Kürd sorununu çözerdi’’ tarzındaki söylemlerinin tarihi hiçbir gerçekliğinin olmadığını, tam tersine Zübeyde hanımın Selanik’li oğlu Mustafa’yı, ATATÜRK yapan olgulardan birinin de Şêx Saîd İsyanı olduğunu söylemek durumundayız.

Yol arkadaşlarını dahi kıyıma tabi tutan Kemalist elitin, Kürdlerin kanı ve ulusal inkarı üzerine inşa edilen ‘‘Cumhuriyet‘‘ daha ne kadar sürdürebilir dersiniz.?

29 Ekim 2006