Munzurlarda bir gün- 5

Bize yadigar kaldı fotoları

Fotodakiler. Soldan sağa 1-Mazlum : Hüseyin Büyükşahin. Adiyaman’lı. ’93 Amad katılımlı. Dersim Avika Sor Vadisinde vuruldu. 2-Hebun: Amed’in yakın köylerindendir. ’94 yazında Sinê Korucu Köyünde vuruldu. 3- Gûyî Mahsum mahlaslı bir gerilla komutanı. Hakkında fazla bilgi malesef yoktur.

Toplantıya geçildiğinde her manganın tekmil toplantısından özetler verildi. Bunun üzeninden tartışmalar yapılıyor. Asıl soru “Munzurları nasıl geçeriz?”  Kaç arkadaşın öncü olarak gitmesi gerektiğinden, ne kadar erzaka ihtiyacımızın olacağına değin her şeyin konuşulduğu toplantı bitiminde karar alınmıştı: “Yarın yola çıkıyoruz”

Munzurların Kemah’a açılan bu vadisinde (Derêsoran'da) yaşadıklarımızın tamamı artık tarih (!) olmuştu. Yarın ve sonrasında yeni yaşanmışlıklarla kendi tarihimizi yazmaya devam edecektik. Kimselerin bilmediği ve öğrenenlerin bile inanmadığı “tarihimizi” yazmaya devam ediyorduk.

Gökyüzüne bakıyorum öğleden sonrasının berraklığına, Derêsoran'ın en kuytu kayalıklarını yeniden selamlıyorum. “Her yeni yolculuk yeni bir başlangıçtır” sözünü hatırlayarak kendime güç vermeye çalışıyorum. Mangaların arasından geçerken arkadaşların her zamanki doğallık içinde hazırlıklara giriştiklerini, gelecek (!) figürünün burada o kadarda önemli olmadığını, her şeyin aslında anlara sıkışmışlığını yeniden duyumsuyorum. Anlar takıldıkları şekliye bir fotoğraf karesinden ibaret te olsa; bu yaşamın içinde olan bizler için HAYATIN tam da karşılığıydı. İşte Fünye noktası! Onca kar yığını içinden başını vadiye doğru uzatmış! Bizleri seyrediyor. O yamaçtaki nokta ve o fotoğrafa sıkışmış olan anın hayatımdaki toplamı. Mazlum arkadaşımdı.

Deresoran’a üstlenme için gelmiştik (96 sonbaharı). Vadinin üst taraflarında bir yamaçta “kartal yuvasını” andıran bir düzlükte konumlanmış kışa hazırlanıyorduk. Yamaçtaki balkon! Diyebileceğim bir çıkıntı halindeki düzlüğün ucunda Mazlum elindeki düzenekle! Deney yapmaya koyulmuş. Mazlum bölükteki patlayıcıları, fünyeleri, kabloları, pilleri çantasında taşıyor olmakla bizim “patlayıcı uzmanımız” dı.  Aslında İstanbul teknik inşat mühendisliğinden ayrılmış bir arkadaşımızdı Mazlum. Doktor Agit’in deyimiyle “İsminin tam karşılığı bir kişiliğe sahip”  sessiz, uysal, boynu bükük biri.

Onu anlatmanın en güzel yolu sanırım yaşanmış bir diyalogu anlatmaktan geçer. Mazlum'un duyarlılığını ve yaşama bakışını da anlatır bu diyalog. Günlerden bir gün Mazlum; Dara arkadaşa usulca sokulup çekinerek “Heval Dara ben bazen tuvalete çıkmak için noktadan ayrılıyorum. Gidiyorum gidiyorum bir uygun ye bulup tuvalete çıkamadan noktaya geri dönüyorum! Sana da böyle şeyler oluyor mu?” der.

Dara her zamanki hazırcevaplığıyla sorunun tamda karşılığını verir: “Allah göstermesin! Bana hiç öyle şeyler olmuyor” Her anlatıldığında gülmekten yerlere düştüğümüz bu diyalog Mazlum'un Mazlumluklarından sadece biriydi. Doğaya duyarlılığı onu hep zor durumlara sokardı. İlk bakışta “karıncayı bile incitemez” diyebileceğiniz biri; o acımasız savaşımın içinde bile bu yapısını kaybetmemişti Mazlum. Gülüşüyle, duruşuyla, ideallerine bağlılığıyla her arkadaşın dostu, yoldaşı Mazlum. O yamaç noktasına da ismini Mazlumdan esinlenip vermiştik. “Fünye noktası”

Mazlum elindeki düzenekle kafasında şekillendirdiği bir deneyi yapmaya koyulduğunda noktada nöbetçiler ve benden başka kimse uyanık değildi. Yeni nöbetçileri çıkarmak için mangalardan birine doğru yöneldiğimde Mazlumun uyanmış bir şeylerle uğraştığını gördüm.

-Hayırdır Mazlum ne yapıyorsun? 

Elinde tutuğu düzeneği bana doğru uzattı

–Fünye mi patlar? Yoksa ampul mü yanar? Diye sordu.

Artık ne düşünmüştüyse; bunu denemek için bir düzenek hazırlamış kafasına takılan soruya cevap arıyordu. Hazırladığı düzeneğe öylesine bir baktım. Bir pilin (-) kutbundan aldığı kabloyu elektrikli fünyenin bir ucuna bağlamış, Fünyenin diğer ucundan aldığı kabloyu küçük bir ampule, ampulden aldığı kabloyu da elinde ayrık tutuğu pilin (+) kutbuna yakın getirmiş (Kabloyla pili birleştirmemiş! Birleştirse devreyi tamamlamış olacağını biliyor!)

Bir çember düşünün pilden başlıyor, fünye ve ampule uzanıyor oradan tekrar pile geliyor.

Nöbetçileri değiştirmem gerektiği için Mazluma kısa bir cevap vermekle yetiniyorum

–Tabi ki fünye patlar! 

O arkamdan seslenmeye devam ediyordu.

–Bence Ampul yanar! Fünye patlamaz! 

Mazlumu dinlemeye hiçte niyetim yoktu, işim başımdan aşkın zaten! Böyle bir şeyi nasıl düşündüğüne hayret ederek oradan uzaklaşıyorum. Çoğumuzun dönem dönem yaşadığı bir “Akıl tutulmasını” yaşıyordu Mazlum. Zekâ düzeyiyle hepimizi cebinden çıkaracak biri bile böylesi bir tutulmayı yaşayabiliyordu işte. Ben nöbetçileri daha yeni uyandırmıştım ki patlama vadide yankılandı.

Tüm arkadaşlar silahlarına sarılmış patlamanın kaynaklandığı yöne odaklanmıştı. Mazlum onunla konuştuğum yerin yakınındaki yuvarlak bir kayanın dibinde çökmüş halde oturuyor; kayanın diğer yüzeyinden hala duman çıkıyordu. Patlamanın kaynağı belli olmuştu. Mazlum…

Doktor Agit ve diğer tüm arkadaşlara patlamanın “kazayla”  olduğunu anlattık. Kazanın oluş biçimi ise tam bir curcunanın yaşanmasına neden oluyordu. Gülmekten gözlerimden yaşların boşandığını anımsıyorum. Mazlumsa hâlla kafasına takılmış olanı tekrar etmekten vazgeçmemişti.

–Ampulün yanması gerekirdi!

Bu söylediklerine kendiside inanmıyordu aslında. Benim fünye patlar! Dememe pek ihtimal vermese de tedbirini almış düzeneğin fünye tarafını kayanın diğer yüzüne sarkıtmış, oturduğu yüzeye ampul ve pil gelecek şekilde yerleşmiş ve devreyi tamamlayarak ne olacağını! Görmek istemişti. Fünye patlayınca da deneyi sona erdi tabi.

Bölükte Mazlumun yaptığı deney dilden dile dolanmaya başlamıştı. Mazlum bile sonradan bunu nasıl yaptığına anlam veremiyordu. Kafasına takılan şeyin ne olduğunu da anlatmıştı: İki veya daha fazla fünye ve patlayıcıyı aynı anda ateşleyebilmek için nasıl bir düzenek hazırlamalı? Seri balgama yapınca olmuyor, paralel bağlamak gerekiyormuş! (deneyin sonucunda bir şey daha öğrenmiştik!)

Doktor Agit Mazlumu kızdırmak için  “Bir de Mazlumun yapacağı mayınlardan sonuç almayı düşünüyoruz!” der katıla katıla gülerdi. O yamaç noktamızın adı artık Fünye noktasıydı.

Mazlum Adıyaman’ın Alevi köylerinden birindendi. Babasını anlattığında Mazlumun karakter özelliklerinin babasına ne denli benzediğini düşünürdüm. Alevi dedesi olan babası da tıpkı Mazlum gibi vicdan sahibi İnsan gibi insandır demekten kendimi alamazdım. Sevmek için caba sarfetmezsiniz; Sevgi ve saygı duymanız için onla bir süre sohbet etmeniz yeterlidir. Ama savaş, ama çarpık anlayışların hüküm sürdüğü bir yerde Mazlum ancak zayıflıklarımızın! Temsilcisi sayılıyordu. O çelimsiz bedeniyle taşıdığı yükleri görünce iradesine olan saygım da pekişirdi.

Mazlumu severdik hepimiz. Koruma isteğimizin kaynağında; bizde yitip giden “iyiden ve güzelden” yana her şeyin temsilcisi olması yatıyordu. Çoğunun garip karşıladığı değerlere saygısını görünce insanın “değer” denen şeyi kimlerin? Nasıl oluşturduğunu? Fark edişi gibi güçlü bir sarsılma yaşardım. Mazlumun hiçbir özel eşyası yoktu küçük bir ajandası, içinde her zaman çözümlemelerin olduğu bir çantası ve hiç kimsenin almak istemediği bir silahı vardı. Kesik kesik güldüğünde ve gülüşünün aralarına küçük küçük sözcükler sokuşturduğunda kesin birine takılıyor derdik.

O bizlerin zayıflığının temsilcisiydi. Zayıflık olara gördüklerimizin ve algıladıklarımızın neler olduğunu sıralarsam; bizlerin insanlıktan çıkışın eşiğinde olduğunu sizlere anlatmış olurum. Mazlumla en son karşılaşmam 97 yazında Dersim batı karargâhında oldu. Hastaneden İsa arkadasın yanına gittiğimde Mazlumdu gecenin karanlığında beni karşılayıp sıkı sıkı sarılan.

Yanındaki arkadaşa beni tanıştırırken o karanlıkta gözlerinin ışıl ışıl oluşundan yoldaş sevgisini görebiliyordum. Zap Kemalin boğuk sesi bile bana oldukça sevimli gelmişti. O gece ve sonrasında hep Mazlumla kavgalarımızın nedeni kendini korumayışıydı. Koşar adım ölümü kucaklamaya gidişine seyirci olmaktan dolayı acı çekerdim. Ona her söylediğim sözcük bana geri dönen ateş topuna dönüşürdü. Halka, partiye, şehitlere bağlılığın doldurduğu bir bardaktı ve taşmak için yer arıyordu.

Fedayi olmaya gönüllü olduğunu arkadaşlardan öğrenmiştim. İsa arkadaşın güvenliğinde böylesi bir eyleme hazırlanırken son kez yüzüne bakabilmiştim. Savaşa ve savaşın yaratığı her şeye, kahramanlığa ihtiyaç duyan geriliğimize, korkularımıza lanet okuyarak vedalaştım onla. Mazlum Avkasor vadisinde şehit düştü dendiğinde içimden kopup giden yine insanlığımdan bir parçaydı…

Munzurların bu görkemli vadisinde, Derêşoran'da. Mazluma sesleniyorum

- Mazlummmm, Fünye mi patlar? Yoksa ampul mü yanar?

O kendine has gülüşüyle.

- Ampul yanar tabiiiii. Ampuuuulllll, derdi.

Gülüşlerimiz yamaçlarda yankılanan melodilere dönüşüyor.

Yolumuz uzun! Hazırlanmalıyız neyimiz var neyimiz yok ortaya dökeceğimiz bir sınava daha gireceğiz. Doğayla savaşımıza bıraktığımız yerden devam etmeliyiz. Bir insan bedeninin dayanma sınırlarına vuracağız, bedenimizde ve ruhumuzda yeni gediklerin açılmasına aldırış bile etmeden.

Kar ve Munzurlar bu savaşımın kesin galipleri olacaklar biliyoruz bunu ama bizler her günü bir diğerinden beter umarsızlıkla yoğurarak Dersime dönmek için sabırsızlanıyoruz. Her adımda kendimizden biraz daha çok uzaklaştığımızın bilincine bile varamadan.

Dersim'e, orada bıraktığımız dostlarımıza, yoldaşlarımıza dönecek olmanın heyecanını da yaşıyoruz. Günlerdir akümüz bittiği için karargâhla bağlantı bile kuramıyoruz. Dünya denen gezegen de yalnız bizler varmışız gibi bir yalnızlık bu yaşadığımız. Dünyayla, arkadaşlarımızla aramızda bir tek engel var sanki: Munzurlar ve kar denizi.

Hiçbir şey bizleri engelleyemez…. Ne pahasına olursa olsun gitmeliyiz.

27 Nisan 08