Halis Açar:Kürd Kadını ve Güneydeki Son Yasa Üzerine...

Kürd Aydınları ve Entelletüel kadın hakları savunucuları cılızda olsa belli protesto eylemlilikleri örgütlemeye çalışmakta. Başkan barzaninin parlamentodan çıkan kararı onaylamaması yönünde baskı unsuru yaratmaya çalışmaktadırlar.

Yukarıda cılızda olsa dedik umuyoruz kimse bu belirlememize kızmamıştır.

Bu tartışmalarda belirgin iki anlayış ortaya çıkıyor.

1. anlayış siyasal duruşunu Güney Kürdistandaki kazanımlara düşmanlık üzerine konumlandıran ve bu temelde Güneyde oluşabilecek eksik ve hatalara mal bulmuş mağrubi gibi atlayan malum Kuzeyli Neokemalistler.

bunların bütün çabaları ve beklentileri Güneydeki siyasi iradeyi karalamak ve bu temelde anti propaganda yapmak.internette kücük bir araştırma yaptım örneğin googlede güneydeki bu utanç kararına ilişkin bir aramada önüme 386.000 sonuç çıktı bunların büyük bir bölümünü açtığımda ise ilgili haber ve yorumların tek kaynaktan yanı Neokemalist kürd`lerin haber ajansı ANF yada malum gazete kaynaklı olduğunu gördüm.

Buna karşın Güneyde yaratılan herhangi kazanımlar ile ilgili küçük bir araştırmada ise aynı çevrenin yaptığı haber yada yorumların sayısının parmakla sayılabilecek kadar az olduğunuda görmek mümkün.

Dolayısıyla Güney Kürdistan Federal Devletine ve Parlamentosuna sadırmaya yeminli bu çevrenin özellikle kadın hakları konusunda satır aralarında verdiği gerçekler olsa bile , hasmane ve Kürd düşmanı tavrı onların samimi olmadığının belgesidir.

2. Anlayış ise gerçekte Kürdistanı kazanımlara sahip çıkmak ve onu geliştirmek amaçlı Kürdlerin tarihteki en önemli kazanımı olan Kürd federe devletinin Çağdaş Demokratik temayüllere doğru evrilmesi ve ilgili kararın bu temayüllere uygun olmadığı özellikle Kadın sorununda Arap , Türk ve Fars gericiliğinden büyük oranda etkilenmiş bu feodal çerçeveyi kırmaya yönelik bir çabadır.

Ancak yayın organlarında (internet sayfaları , Dernek ve kurum açıklamaları) gözlemlediğimiz şey Kürd Aydın ve Entellektüellerinin bu çalışmalarında bir bütün olarak Kürdlerde kadın konusunda vede özellikle Güneydeki Kadın hareketi , parlamentoda son çıkan ancak başkan Barzani`nin henüz onaylamadığı kararın içeriği , kararın çıkmasında etkili olan kesimlerin niteliği ile ilgili çok fazla ayrıntınılı değerlendirmenin olmadığı  ve Sadece bir karar var hurra bu kararı yerle bir edelim çıkışının hakim olduğudur.bu durum büyük oranda Apo cu Neokemalis çevrelerin yarattığı bilgi kirliliği ve Düşmanca propagandanın etkisini taşıyor.

                                                                        ***

Öncelikle bu kararın onaylanmasına ve yürürlüğe konmasına engel olmak gerekli her ne kadar Parlamento Başkanı Adnan Müftü`nün karar çıktıktan sonra yaptığı açıklamada "bu karar çok eşliliği dahada zorlaştırıyor" desede , Gerçekte şunu iyi saptamak gerekiyor. bu karara oy veren 39 parlamenterin niteliği iyi bilinmeli Başta Adnan Müftü olmak üzere yasanın lehinde oy verenlerin büyük bölümü iki üç eşli ve aşiret ilişkilerinin etkin olduğu kesimler.yukarıdada belirttiğimiz gibi Arap , Fars ve Türk gericiliğinin özellikle islami bakış açısının egemen olduğu bu çevrelerin böyle bir karar vermesinin altyapısı vardır.

O halde sorun ve karşı çıkış salt henüz onaylanmayan mevcut yasaya karşı değil Kürdistanda bir bütün Kadın haklarının ne olup olmadığının tartışmaya açılmasında ve bu tartışmaların ışığında örgütlü kadın hareketlerinin oluşmasını ve var olan örgütlerinde etkin hale getirilmesi olmalıdır.Kuşku yokki Güney Kürdistanda geri feodal değerlerin büyük oranda hakim olduğu bir gerçekliktir. ancak Kürd Kadının Kürd Halkı içindeki tarihsel konumu , etkisi unutulmamalıdır.

Yine adı geçen yasanın Güneydeki iki güçlü siyasal yapı olan KDP ve YNK nin programına aykırı olduğuda unutulmamalıdır.burada kimseye iyimser bir çerçeve çizmek değildir amacımız . uygulanmaya çalışılan gerici bir o kadar utanç yasası olan çok eşliliği red etmek kadının Çağdaş Demokratik anayasal haklarını savunmak esastır.

2008`in ilk 10 ayında Güneyde kadına yönelik şidet , Kadın ölümleri , intiharlar oldukça fazladır. çeşitli istatistiklere göre.son 10 ayda 110 kadının öldürüldüğü, 223 kadının bedenini ateşe verek yada kendisini asarak intihar ettiği bir gerçekliktir.

Her üç kadından ikisinin çeşitli şiddet yöntemlerine maruz kaldığı gerçeğide ortadadır.

Yani utanç yasası sadece çok eşlilik değil değişik alanlarda da kadının büyük açmazları olduğu gerçeği vardır.

bütün bunları KDP / YNK yada Güney Kürdistan düsmanlığı ile açıklamaya çalışanların samimiyetten yoksun çabalarını bir tarafa itersek evet Güneyde var olan yığınla sorunun yanında Kadın sorunu çok çok önemli bir yer tutmaktadır.

Yine bazı çevrelerin çok eşliliği savunması ve bunu savunurken hiç bir bilimsel ve sosyolojik veriye tabii olmayan avrupayı örnek göstermeside bizce oldukça gülünç bir durumdur.

Bazı çevreler çok eşliliğin bir Kürd ve İslam geleneği olduğunu ve bu durum itibarıyla kadının korunması ve kurtulması olarak değerlendiriyor.bu tez kesinlikle doğru değil ve bunu yaparken de çok eşliliği red eden Demokratik çevrelere Avrupada evlilik dışı çok eşliliklerin olduğu giibi saçma ve bir o kadarda ahlaki değer erozyonunu öne sürmeleri söz konusudur.

bu geri ve ilkel bakış açısı bize göre mızrağı saklama çabasıdır.

Çok eşliliğe karşı çıkmanın temel desturu Kadının özgürleşmesidir , Seçimlerini , yaşamını kendi özgür iradesi ile idame ettirmesidir.üzelliklede belirtelimki Kürd kadınının tarihsel misyonu onun erkek tarafından korunma ihtiyacı olmadığını bize göstermiştir.

Kürd kadınını hatta hatta Kürd halkını tanımayanlar ne yazıkki yukarıdaki geri tezlere sığınıyorlar.

Minorski, doğrudan gözleme ve bilimsel araştırmalara dayanarak "Kürtler'de kadının yeri" konusunda şu gerçekçi değerlendirmeleri yapar:

"Diğer İslam halklarına göre Kürtler, kadın konusunda daha hoşgörülüdürler. Bununla birlikte Kürtler'de kadının görevi zorunluluklar gereği gerçekten de ağırdır. Kürt kadını, evinin güç işlerinden başka, pınardan su getirir, dağlara tırmanarak odun toplar, davarların sütünü sağar, bütün bu işleri yaparken de küçük yavrusunu sırtında taşır. Ayrıca erkeğiyle birlikte tanm ve benzeri işlerde çalışır. Diğer Müslüman ulusların aksine kadınların yüzü örtülü değildir. Erkeklerle birlikte otururlar ve zaman zaman konuşmalara katılırlar. (. . . ) Kürtler'de genç kızla erkek arasında İslamcı tutuculuğa sahip halklar gibi, uzaklık ve çekingenlik yoktur. Birbirleriyle konuşurlar ve kendilerine özgü geleneklere göre evlenirler. (. . . ) Kürtler, düğün ve eğlencelerini de kadın-erkek birlikte yaparlar ki, bu da, diğer Müslüman halklar tarafından yapılmayan, dince yasak bir şeydir. Kürtler'in bu eğlencelerde kendilerine özgü oyunları vardır. Bu oyunlara katılanlar el-ele tutuşurlar ve çalgılar arasında birtakım ritmik hareketlerle dans ederler."

Nikitin, Kürdoloji biliminin temel taşlarından biri olarak kabul edilen ünlü sosyolojik ve tarihi incelemesi "Kürtler"de,"Kürt toplumunda kadının yeri"konusuna oldukça geniş yer ayırır. "Kadının durumu bir kavmin karakterini çok iyi çizer"diyen Nikitin, Minorski'nin düşüncelerini daha da temellendirir ve örneklerle açımlar. Kürt kadınlarının iyi at biniciliği özelliğini o da vurgular:

"Kadınların hepsi, dış görünüşleri ne olursa olsun, çok iyi ata binerler ve erkeklerle boy ölçüşmekten çekinmezler. Dağlara tırmanırken hiç bir engelden yılmazlar ve büyük bir beceriklilik gösterirler."Kürt kadınları yüzlerini örtmezler. Kalabalıkta erkekler arasına karışırlar. Toplantılarda daima söyleyecek sözleri vardır. Kürt kadını, hoşa gitmeye çalışmakla ve neşeli olmakla birlikte, erdemlidir. Gerek fuhuş, gerekse Doğu'da çok yaygın olan bazı kötü huylar Kürtler arasında görülmez. Kadın, Kürtler'de tartışma götürmez bir biçimde kişiliğine sahiptir. Bir anne zeki ya da güzel diye tanınmışsa, adı oğlunun adına eklenir."Aşiretlerin başına geçip onlara tamamiyle baş eğdiren birçok kadınlar gösterilebilir" diyen Nikitin, buna, Halepçeli Adile Hanım, Nehrili Meryem Hanım, Kafuruşi aşiretinden Pura Halim, Şuvan aşiretinden Qaha Nergiz gibi isimleri örnek veriyor. Yazar, Kamuran Bedirhan'ın 1933'te l'Orient gazetesinde yayımlanan bir yazısından yola çıkarak ve üstteki örneklere dayanarak şu ilginç belirlemede bulunuyor: "Yazar (Bedirhan), Kürt kadınının ilerde ulusal dirilişin etkenlerinden biri olacağına işaret etmektedir."

İki yazarın üstünde mutabık kaldıkları ilginç bir husus da şudur: "Lirik Kürt şiiri çoğunlukla kadın duygularından esinlenir. Esasen şarkıların, ninnilerin, romansların büyük bir kısmı kadınlar tarafından yazılmıştır."

Güney Kürdistan'da Kürt toplumu içinde doğrudan gözleme dayalı incelemeler yapan tanınmış Fransız rahip ve Kürdolog Thomas Bois (Lucien Ranbout), doğrudan gözlemlerden ve folklorlarından yola çıkarak şu değerlendirmeyi yapıyor:

". . . İslam ülkelerinde genel olarak düşlenilen şeyin tersine, Kürtler'de kadın, erkekle eşit tutulmaktadır. Kadın peçe takmaz. Evin işlerini yönetir. Para kesesini kadın taşır ve ev harcamalarını kendisi yapar. Harcamalarda özgürdür. Bir yabancı eve geldiğinde, kadın topluluğa rahatlıkla girebilir ve kimseyi gücendirmeksizin bazı konuşmalara katılabilir. Kürt erkeğinin, gerçekte her şeyde olduğu gibi, karısına güveni sonsuzdur. Aynca, kadının engin düşüncesinden de yararlanır. (. . . ) Kürdistan'da çok şarkı söylenir. Kürt kadını şarkılarda kendini bulur. Zira, savaş sarkıları dahil şarkıların çoğu, özellikle de aşk şarkıları, kadınlar tarafindan söylenmektedir. Uzun epopelerden başka savaşa gidişi anlatan şer ve delal'lerden başka, günlük yaşamlarının binbir uğraşılarını dile getiren birçok şarkılar vardır. Genç kızların rengarenk halı dokurken ya da ip eğirirken mırıldanarak söyledikleri berdolavi'ler, çıkrıkbaşı şarkıları; genç oğlan ve kızların çıktıkları yayladan (zozan'dan) inerken sırayla dönerek söyledikleri güz şarkıları, konuşmaksızın oynadıkları halk şarkıları'nın birçokları, tambur ve kaval eşliğinde söylenen dilok'lar ve her ezgiden sonra nakarat olarak söylenen, çocuk oyunlarından çıkarılan belite, lori ya da ninni'ler yalınlığı ve tatlılığından dolayı özellikle göze çarpan bir tür oluştururlar."

Yıllarını Kürt toplumu arasında geçiren Fransız Kürdolog Thomas Bois, "Kürtler"e ilişkin en son eserinde; "Kürtler'de Aile Yaşamı"na geniş yer verir. Bois, gerek doğrudan gözlem ve incelemeleri, gerekse anekdotlarla konunun oldukça ayrıntısına dalar. Bu arada, özellikle Müslümanlığın Kürt yaşamı üzerinde yarattığı olumsuz etkileri örneklerle tesbit eder.

"Genellikle Müslüman olan Kürtler'de, dini bir vecibe olarak çok eşliliğin bulunduğunu" belirten yazar, sözlerini şöyle sürdürür:

"Daha önceleri, aşiret reisleri, siyasi kaygılarla çok sayıda kadınla evlenir ve sayısız çocukları olurdu. Bugün bu durum değişmiş, çok eşlilik gittikçe azalan bir duruma gelmiştir. Günümüzde, eğitimsiz toplumlarda çok eşliliğe rastlanır. Ancak buralarda da iki eşten fazlası görülmez. Kırsal alanlarda tek eşlilik daha yaygındır, iki eşli evlilik oranı yüzde 2'yi geçmez".

Prof. Martin van Bruinessen'in ilk kez 1978'de Hollanda'da yayımladığı "Agha, Skeikh and State: On the social and political organisatıon o f Kurdistan" (Ağa, Şeyh ve Devlet: Kürdistan'ın Sosyal ve Politik Örgütlenmesi) konulu doktora çalışmasıdır.Bruinessen'in eserinde, aşiretler ve aşiretdışı gruplar bağlamında aile orgazisyonu ve kadın konusu irdelenmektedir

"Birçok yazar, Kürt kadınlarının kayda değer şekilde özgür olduğu konusunda fikir birliği içindedir. Bu özgürlük farklı biçimlerde kendini gösterir. Kürt kadını eve kapatılmaz ve peçe takmaz. Özgürce erkeklerin arasına karışır ve kapatılmanın getirdiği mahcubiyeti göstermez. Kürt kadın ve erkekler, bayram, düğün ve diğer kutlamalarda birlikte danseder. Soane, bu dununun, muhafazakâr addedilen Müslüman halklar arasında alışılmamış bir şey olduğunu belirtir. Soane, Kürtlerin bu konuda Ortadoğu halklarından çok, Doğu Avrupalılara yakın olduğuna işaret eder. Kürt kadınının, kocasının yokluğunda ailenin reisi gibi davranarak erkek misafirleri ağırlaması şaşılacak bir durum değildir. Burada, sözkonusu rahatlığın nadiren kötüye kullanıldığını belirtmek gerekir. Kürt kadını iffetlidir. Fuhuş, Kürtler arasında bilinen bir şey değildir ve gerçekte çok sayıda yazar, Kürt dilinde 'fahişe' sözcüğünü karşılayan bir sözcük olmadığını not etmektedir.Kürt kadını evinin hanımıdır. Aile içinde etkinliği oldukça fazladır ve fikirleri önemsenir, saygı duyulur. (. . . ) Hem göçebe hem de yerleşik aşiretlerde, Kürt kadını çok sayıda zor işin üstesinden gelir. Ancak kadınlar, kocaları zamanlarını aylaklıkla geçirirken bütün işi yapan köleler değildir. Soane'a göre, erkek ve kadın arasında önemli ölçüde bir işbölümü vardır. Erkekler tarlalarda çalışır, sürüleri güder, toprağı sürer, meyve ağaçlarına veya tütün tarlalarına bakar, ürettiklerini komşu pazarlara taşır; kadınlar ise meyveleri ve tütünü kurutur, halı dokur veya farklı ev işleriyle uğraşırlar."

Kürt kadınları arasında iyi binici ve mükemmel atıcı olanların sayısının çok olduğunu ve savaşçı aşiretlerde, kadınların sık sık erkeklerin yanında cesurca dövüştüklerini belirten yazar; "Kürdistan'da kadınların sık sık büyük güç ve nüfuza sahip konumlara yükseldiklerini, hatta içlerinden bazılarının aşiretlerinin reisleri olarak tanındıklarını" vurgulamakta ve 19. yüzyılda ve 20. yüzyıl başlarında yaşamış olan Hakkarili Halime Hanım, Ezdinan aşiretinin reisi Fatma, Nehri şeyhleri ailesine mensup Meryem Hanım, Caflı Osman Paşa'nın karısı ve sonradan aşiret reisi Adile Hanım, Şeyh Mahmud Berzenci'nin kuzeni ve kardeşinin karısı Hafsa Hanım, Yezidi prensesi Mayan Hatun gibi isimleri sıralamaktadır. 'Yazar Mehmet Bayrak`ın Kürd kadını üzerine yoğun ve değerli çalışmalarından yararlanılabilinir /Geçmisten günümüze Kürt Kadını-Mehmet Bayrak /KovaraDeng.

xalisacar@hotmail.com