Nasname Ozgur Bireyler Toplulugu: TRT 6 - Kanala Îsmetê Kerr 

TRT 6 - Kanala Îsmetê Kerr
================================================================================
Êlxan - Penaber on 29 Jan, 2009 04:15:00
 
TRT 6 bi Kurdî nizane
Min nedixwest li ser vê mijarê binivîsînim. Lê min dît ku rewşenbîrên
me pê sermest bûne. Wekî hercarê dîsa dijminên me rojeva me kivşe kirin
û dan ber me, gotin "de biaxive, şîrove bike ku ez bizanibim çawa dikarim we
baştir têkbibim, ocaxê xwe xirab bikim". Ez rebeno jî mecbûr mam bidim dûv
zanayên xwe û bi wan re herim dojehê, herim tunebûnê. Melle bêje elîf, em
ê jî bêjin "Elîf ji ber e jêr î paş û". We fêhmkir min kîjan gotin
bibîranî.
Dema min ev nivîsa han dinivîsand di kanalê de konsera îzet Altinmeşe
hebû, camêro stranên ku ji Kurdî dizîbû û kiribû Tirkî, distra. Ev ne
yek car bû ku kanala qaşo Kurdî de bernameyên Tirkî dihatin meşandin. Dema
min nivîsa xwe bo weşandinê amade dikir jî min dît ajansa Kurdên
"Kemalîst", ANFê jî nivîsareke hema bigire wekî ya min barkiriye. Ez û
kemalîst îcar bûn wekî hev lê demjimêrên herî şaşok jî rojê carekê
durist nîşan didin, ne sûcê min e.
Roja ku ev kanala han vebû û zanayên me bi çepikan Dewleta Romê pîroz
kirin heya niha, carcaran li ser înternetê temaşe dikim. Ez wekî Kurdekî,
ti carî ji helwestên dijminê hebûna me tiştên xêrê napêm. Roja ku Romê
ya xêrê kir jî, difikirim ka me li ku xeta kiriye. Em û Dewleta Romê
bereviya hevûdu ne. Ew bêjîn heşa Xwedê yek e, pêwîst e em bêjin du.
çima? Lewra avabûn, dîrok, hebûn, helwest û armanca Komara Tirkiyeyê li
ser înkar û binpêkirina Kurdan e. Heger ew ji viya berdin, dawî li Dewleta
Romê tê. Xwiya ye Dewleta Romê li ser piya ye, înkarkirin û zordariya xwe
li ser Kurdan didomîne. çi hate guhertin?
Hinekan gotin "Rom (Tirk) waye paşve gav avêtine, tiştekê ne piçûk e". Na
xêr, ti gav neavêtiye. Di destûra bingehîn de ti guhertin nîne. Di jiyana
rojane de ti helwest-guhertin nîne. Gotin, "ew ê kêm be jî hinde pêşî li
pişavtinê bigire". Na xêr, berevajî wê bi vê kanalê Kurd tên
assîmîlekirin ku ji xwe wisa hatiye plankirin jî. Ji bo armanca kanalê
birêvebirê wê gotibû " armanca me nêzîkkirina herdu çandan e". Du tişt
çawa li hevûdu tên nêzîkkirin? Helbet bi assîmîlasyonê.
Kurdiya kanalê yapmîşkir-etmîşkir e
Zimanê kanalê zimanê kolanî ye. Hûn neteweyekê 85 salan di bin komkujî
û zordariyan de bêmecal bikin, pişta wê bişkînin, zimanê wê qedexe
bikin, lê heqaretê bikin û paşê rojekê were bêjin "Binêrin Kurd bi
zimanê xwe nizanin ma em çi bikin!?". Di bernameyekê de ji xwe moderator wisa
digot. Ji moderatoran heya mêvanên vexwendî kesê ku bi Kurdî baş bizanibe
nîne. Ev ne tesadûf e.
"Di nava caddeyê de îna bike, yekê ji min anlamişbike nebû, ez tipkî di
ûzayê de yûrûmîş dibûm". Eva yek ji vegotinekê ye. Wisa weşanê dike ev
kanal.
Nilüfer Akbal ne bi Kurmancî dizane, ne jî Zazakî
Ti rexneyeka min li kesayetî, helwest û nêrîna Akbalê nîne, heya bigire
hevûdu baş nasdikin jî. Rexneya min lê ye ku bala xwe bernedaye fêrbûna
Kurdî. Heger ez moderator bim, ez ê mînakên heyî yên navneteweyî
bişopînim, ji bikaranîna ziman heya estetîkê xwedî agahdarî bim, bi roj
û bi şev ji bo programa xwe baştirîn çêbikim, hewla derkirina kêmasiyê
xwe bikim. Akbal dibe ku ji vir şûnde wisa bike, lê bi vî awayî hîç
nikare programê birêve bibe.
Akbal bi xwe Kurdeka Dimilî (Zaza, Kirmanc, Kird) ye. Li Gimgimê pirraniya
Zazayan Kurmancî jî dizanin. Dimilkiya Akbalê jî, Kurmanciya wê jî gelek
qels e. Têra jiyanê û birêvebirina bernameyekê nake. "Ji me re görünüş
ne bes e, îçerîk jî lazim e" digot, di bernameya xwe de.
Rojîn Ereb e gelo?
Bi awazê Ereban, Kurmanciyeke teng û herêmî diaxive. Herçendî ewqas
konserwatûar, şano naskiriye jî bala xwe hîç bernedaye estetîkê. Serî
heya binî bêî estetîk e. Tîlîlî diqîre ku ya Ereban e, xeml û makyajên
wê, yên Ereban e. Rexneya min ev bû. Dikare ji herêmiyê xwe dûr bixîne.
Hinekê xwendin-nivîsandina xwe bipêşbixe. Lewra min pêderxist ku nikare
bixwîne. Zimanê me dewlemend e, rûniştiye, gramatîka wê heye. Hin kes bi
xwe ji viya agahdar nînin lê ji wan e ku zimanê me bi xwe qels e. Ango
kêmasiya xwe dikin para ziman. Kêrê nabin ber ga, gayê reben tînin ber
kêrê. Mixabin gelek ji nivîskar û zanayên me jî wisa ne. Zehmet nadin xwe
û hinekê fêrî Kurdî nabin lê bi hêsanî dikarin li ser zimanê me
virde-wêde biaxivin. Helbet rexneya min divê şaş neyê fêhmkirin. Kurdiya
wê gelek xurt û baş e lê herêmî ye. Kurdiya standart bingeha xwe ji
Botanê digire û gelek pêşketî ye. Bila Rojîn bibore lê min heya TRT 6
venebûbû, ew nasnedikir. Ji kesayetî, jiyan û helwestên wê re ti rexnên
min nîne. Kivşe ye dil bi kul e, fêdakar e lê evana têra jiyanê nakin.
Ferhenga TRT 6ê
Min van bêjeyan di temaşekirina du çaryekê de peyitandin û li cem xwe
tomar kirin ku TRT 6 bi nivîskî bikaranî û ne Kurdî ne, Kurdiya wan hene:
Xeber (nûçe), Edebiyat (wêje), Şiîr (helbest), ûzay (feza, kozmoz),
Tümsek (girik, klom, mit, til), kizmîş bû (hêrs bû), zengîn (dewlemend),
tapû (tapo), mîmar (avahîsaz, palasbend), hemşîre (nexweşnêra jin,
xûşka nexweşan, parêzdar), karakol (ewlexane, polîsxane, qereqol, nîgt),
körfez (kendav), saymişkirin (hejmartin), ordî (artêş), elçî (şandî,
balyoz, henar), qeza (navçe, bajarok).
Ji Tirkan re laîk, ji Kurdan re Şerîetxwaz
Min bala xwe dayê programên olî di kanala kurdî de gelek zêde ne. Herwiha
naverokên wan jî rasterast pesnê îslama Bazirganan, îslama ekola Mûawiye
dide. Li gorî zagonên Dewleta Romê dikare doz li naveroka wan bê vekirin.
TRT wekî sazî dengdariya îdeolojiya fermî ya dewletê, kemalîzmê dike. Ji
roja saziya TRTê avabûye heya îro her wisa ye. Lê dema hedef Kurd be,
Dewleta Romê dikare bibe Budîst jî, Fileh jî, Pûnkvan jî.
Tê fêhmkirin ku dewlet dixwaze Kurdan bi îslama Mûawiye ya paşverû,
neheq, destbixwîn, hov û nexweşketî bilî bike, bixapîne, birizîne. Dewlet
baş dizane, Kurd di cîhanê de neteweya herî hestmend, durist e û bi hestên
duristî û merdî îslama rastîn, Seîdê Nûrsî û Şêx Seîd dijîn. Ango
dewlet dixwaze dîsa wekî ya dema Osmaniyan Kurdan bi "biratiya misilmaniyê"
bixapîne. Dixwaze civaka Kurd ji zanistî û pêdiviyên sedsala me dûr
bixîne.
Dîsa ev kanal bi giştî navên erdnîgariyê bi Tirkî dide, înkariya navên
erdnîgariyê didomîne.
Ji Roj TVê baştir e
Roj TV ji kevneşopiya Med TV û Medya TVê tê. Piştî bidestketina PKKê ya
giştî êdî tewre ji rê derket û rasterast bû kanala "çepa Tirk",
Kemalîst û dilnexwazên Kurdistanê. Bi giranî Tirkî weşanê dike, sibeyê
heya êvarê Kurdan bi fermanên îmralî bilî dike. Hûn pê baş dizanin,
naxwazim serê we biêşînim, tişta eşkere ye dubare bikim.
Heger mirov herduyan raberê hevûdu bike, mirov dibîne ku TRT 6 ji Roj TVê
baştir e bo Kurdan, qet nebe rengereng e. Mirov di Roj TVê de tenê "Bijî
birayê Oso, Bijî kurê Uweyşê, Bijî berdestê Paşo, Bijî ha bijî!"
temaşe dike. "Silavên xwe ji girava Apollon, ji newala binê Amara, ji Osoyê
ekolojîk, ji Aysela konfederal, ji mirîdên kolanên Strasbourgê, ji hiş û
eqilê nemaye re dişînim". Berê Yalçin Küçükê Ergenekonperest bû, niha
bi dehan Tirkên bira anîne TVê diaxivin ha diaxivin. Kurdên Bakur dibînin
ku li vir tiştekê nîne, berê xwe didin "kanala îsmetê Kerr TRT 6" ê.
Rebeno çi bikin.
TVên Başûr an Erebên Bakur?
Kurdistan TV? Kurd Sat? ên din? Dev jê berdin. Xema wan nîne Bakur û makur.
Wan riya şêxên Ereban dane ber xwe. "Kakacan pare xoş e", "Min delêm
Tûrkîş zor çak in". TVên Başûr mala estetîkê mîrat kirine. Zewq û
tehm û awaz û tevger û sinc û kinc û asoyê wan, bi giştî yê Ereban e.
Kurdên Bakur ti tiştekê xwe di wan de nabînin. Alfabeya Erebî hezdikin,
heger Kurmancî jî biaxivin bi devokê Badînî ye. Sond xwarine ew dê bi
Kurmanciya standart neaxivin, nehêlên têgihîştina gelemperî ya neteweyî
bipêşbikeve.
Kanala îsmetê Kerr, îsmet înönü
Ev nava jî min dît ji bo vê kanalê. çima Kurdan ji îsmet înönü re
digotin "Kerr"? Sedemê yekemîn, bi rastî jî mêrik kerr bû, baş
nedibîhîst. Ev ne tiştekê şermê ye, dayîna Xwedê ye. Ya duyemîn û
girîngtirîn guhnedana wî ya derd û daxwazên Kurdan bû. Laîsîzm digot,
nedihîşt Kurd bibîn laîk. Li dijî feodalîzmê derdiket nedihîşt
feodalîzm li Kurdistanê belav bibe.
Piştî mirina Kemal Atatürk jî înkarkirin û tunekirina Kurdan berdewam
kir. îsmet "Şefê mîllî" bû. Li Kurdistanê seranser kujtin, êşkence,
feqîrî, talan hebûn. Hewceyiyên materyalî yên jî nû ve şênkirina
Tirkiyeyê ji Kurdistanê dihatin birin. Bo mînak stûnên şebekeyên
têlefonê dibû sedemê tunekirina daristanên çam ên Kurdistanê. Bendavên
hîdroelektrîk li Kurdistanê dihatin çêkirin. Krom, petrol, komir ji
Kurdistanê dihatin dizîn. Tirkiye çên û abad dibû, Kurdistan xizan û
wêran dima.
Kurdan dema serê xwe rabikirina serê wan û heft bavê wan bi hev re dihatin
pelixandin. Gilî bikirana lêdan dixwarin. Bi tevayî Kurd tune dihatin
hesibandin, miameleya koleyan li wan dihate kirin. Ji ber wê îsmetê Kerr ji
bo Romiyan (Tirkan) şefê mîllî, ji bo Kurdan jî "îsmetê Kerr" bû.
îro jî, TRT 6 wekî îsmet dike. XWQ hêj wekî xayînên xayînan tê
dîtin. Li dibistanan perwerdeya Kurdî qedexe ye. Navên erdnîgarî yên
orjînal qedexe ne. Kurd nikarin nav û paşnavên Kurdî li zarokên xwe bikin.
Li saziyên dûgelê bikaranîna Kurdî nîne. Ango Kurdî li ber mirinê ye lê
TRT 6 nabîhîse, nabîne. Helbet Kurd ji dewletê jî napên. Tenê
rewşenbîrên me çepik lêdan, propagandaya kanalê kirin.
Ango çi?
Ev kanal dikare hişê kanalên Kurdî bîne serê wan. Dikare wan motive bike,
ji teraliyê derînê. Ev kanal dikare riya TVên fîrmayên prîvat vebike. Ev
kanal dikare di nava hemî kanalên bi Kurdî weşanê dike de pêşbaziyekê
lidarbixe. Wan aliyan ve mirov dikare vebûna wê bi erênî binirxîne.
Ji aliyê neyînî ve dikare ziyanê bide me jî, ji xwe ji bo wê armancê
hatiye vekirin. Ziyana wê jî, hesantirkirina assîmîlasyonê, di nava Kurdan
de xurtkirina polîtîkayên dewletê, di qada navneteweyî de bi vê kanalê
xapandina dîplomasiyê (waye me ji Kurdan re kanal vekiriye), di nava Kurdan de
bicihkirina îslama Mûawiye, pêşîlêgirtina standartkirina zimanê Kurdî,
pêşîlêgirtina têkiliyên parçeyên Kurdistanê hwd in.
Heger TVên Kurdî îcar hişê xwe bînin serê xwe û têkevin pêşbaziya
xizmeta Kurdî û Kurdan, ev kanala dewletê jî yan dê were ser riya
şarezayiyê, yan jî dê pûç derbikeve.
wêne: http://www.ntvmsnbc.com
elxan.penaber@googlemail.com
28'ê rêbendanê 2009
êlxan penaber