Dr.Beyazıt Taş: Kötü Reçeteler...

“Özgür düşünce kavgasının tarihinin yazıldığı düşünülerek büyük bedeller ödenir; oysa uğruna baş koyulan kavga özgür düşüncenin tarihi olmayıp; inandırılan özgür düşüncenin tarihidir.” ( Nietzsche)

Böyle bir sürü reçeteyle donatılan birey, kendi öz inancını bir yere bırakarak, bu saydığımız ve dıştan dayatılan inançların yılmaz bir neferi olur. Başka bir deyişle; kendi “öz inancını” bir kenara atarak, hatta doğasına ihanet ederek bu reçetelerin bir uşağı olur. Nietzsche’nin deyimiyle: “Özgür düşünce kavgasının tarihinin yazıldığı düşünülerek büyük bedeller ödenir; oysa uğruna baş koyulan kavga özgür düşüncenin tarihi olmayıp; inandırılan özgür düşüncenin tarihidir.”

KÖTÜ REÇETELER

İnsanlar normal doğduklarında, tertemiz bir ruha ve pırıl pırıl bir hafızaya sahiptirler. Ta ki bu güzelim doğanın en güzel varlığı olan “bireysellik” toplumsal kurumlar tarafından eritilip başka bir varlığa dönüştürülünceye kadar. Aslında onlar doğmadan evvel toplumsal reçeteleri hazır olup doğmalarını beklemektedir ve dünyaya geldiklerinde onlara ilk aile reçeteleriyle “Hoş geldin” denir. İlk reçete aile reçetesidir. Bu reçete toplumun bir kurumu olan “kutsal aile” tarafından sunulup kişide ifadesini şöyle bulur: “Hoş geldin, sana yaşam verdik; ama senin de bize karşı sorumluluklarını icra etme gibi ahlaksal görevlerin var: Büyüklerine karşı gelmeyeceksin, çalmayacaksın, kimsenin malına göz dikmeyeceksin, devletine bağlı olacaksın ve kutsal kitaplara riayet edeceksin, kısacası inanacaksın.“

Aile ortamında olan herkes, ister istemez o kurumun çoğu etik değerlerini yüklenmek zorunda kalır. Genel geçerliği olan bu durum; kişinin okula başlayıp yeni bir çevre ve yeni bir etik anlayışıyla baş başa kalıncaya kadar devam eder. Eğitim adı altında bireye yeni bir “toplumsal sözleşme” reçetesi sunulur. Bu sözleşmeyi Rousseau’nun tanımıyla aktaralım:

“Bize kendi kişiliğini ve bütün enerjini yüce adaletin iradesi altında teslim edeceksin ve biz de (toplum B.T) seni bunların karşılığında bir bütünün parçası olarak kabul edeceğiz.” (Jean- Jacques Rousseau: le contrat social, syf. 25).

Yaşamın her anında yeni bir reçeteyle karşı karşıya kalan “birey“ bazen bunları onaylayarak ve bazen de onaylamayarak, inançlarına yenilerini ekleyerek yoluna devam eder.

Her şeyi sorgulamak isterken, kendisinin de bir sorgu aletine dönüştüğünün farkına varmayan birey, kendini siyasi bir partinin içinde bulur. Burada kendini verimli hissedip “iyi bir vatandaş” olma çabasıyla gelişmek isterken, siyasal gelişimi başka bir yol izler. Gittiği her yerde kendi yeni fikirlerini gündeme sokmak isterken, kendini “resmi ideolojinin reçetesi” altında bulur ve zamanla o ideolojinin askeri olur. Bu ideolojinin reçetesi şöyledir:

“Genç olarak burada doğdunuz, buradaki halka karşı sorumluluklarınız var. Bu parti halkın gerçek ve tek partisidir, disiplini ve ilkeleri her şeyin üstündedir. Sizler bu partiye katılmakla şanslılar arasına girdiniz. O’na kendinizi tamamen vermeniz, hatta gerekirse de ölmeniz gerekmektedir. Bundan sonra görevinizin icabı olarak kendinizi tamamen partinin iradesi altına sokmanız ve hayatınızı bile vermeniz gerektiğini bilmelisiniz”. Böyle bir sürü reçeteyle donatılan birey, kendi öz inancını bir yere bırakarak, bu saydığımız ve dıştan dayatılan inançların yılmaz bir neferi olur. Başka bir deyişle; kendi “öz inancını” bir kenara atarak, hatta doğasına ihanet ederek bu reçetelerin bir uşağı olur.

Nietzsche’nin deyimiyle:

“Özgür düşünce kavgasının tarihinin yazıldığı düşünülerek büyük bedeller ödenir; oysa uğruna baş koyulan kavga özgür düşüncenin tarihi olmayıp; inandırılan özgür düşüncenin tarihidir.” ( Nietzsche, MA, KSA 2, syf. 356).

Bu tür inançlar aslında kendimize ait olmayan ”inançlar” olup, bireyin gerçek özgür düşüncesiyle çelişirler ve hakikat için tehlike arz eden kocaman yalanlardır. Fakat bireyi böyle inanmalara iten sebeplerin başında, kendinin yetmezliği gelmektedir. Çünkü onu böyle bir olaya iten toplumsal reçetelerin dışında herhangi bir kanun mevcut değildir.

Nietzsche’nin yorumuyla:

“Esasında ne bir yasa, ne de bir sorumluluk yasası vardır; bize dayatılan düşüncelere karşı sadakatsiz olmak ve hatta olayları deşifre etmek için olanlara karşı acımasız olmalıyız, kendi ideallerimizi kurtarmak ve teslim olmamak için hain olma hakkımız bile vardır.” (Nietzsche, MA, KSA 2, syf. 355).

Nietzsche bu satırlarla bireyin kendi inançlarını hayata geçirmesini ve başkalarına ait olan inançlardan vazgeçmesini talep edip, bireye kendi orijinal reçetesini kullanmasını önermektedir.

Bu demektir ki; insan ölmek istiyorsa da başkalarının reçeteleriyle değil, kendi reçetesiyle ölmelidir.

30 Temmuz 2010

Dr.Beyazıt Taş

beyazit.tas@unifr.ch