Çocuk İstismarı, Taciz ve Tecavüzün Kültürel Kaynakları

Dokuz yaşındaki bu çocuk, bir anne adayı!

Kürdistan’ın kırsal kesimlerinde 12-14 yaşındaki kız çocuklarının evlendirilmesi hala belirli çevrelerce olağan karşılanabilmektedir. Yaşadıkları ilkel koşullar gereği, doğal çevreyle sınırlı bir yaşam sürdürmek zorunda kalan çocukların “erken olgunlaşması” ve 12 yaşlarında evlendirilmesi, ilkel düşünce biçimine göre olağandı. Ancak yaşadığımız çağda böyle bir evliliğin adı tereddütsüz tecavüzdür.

Türkiye’de, özellikle de Kuzey Kürdistan’da ortaya çıkan ve çocukları hedef alan taciz, istismar, tecavüz olaylarına gösterilen tepkilerin tümünü aynı nedene bağlamak olanaklı değildir. 

Bu konudaki hassasiyetin dışavurumunun etkisiyle tepki gösterenler (özellikle de anneler, kadınlar ve Son zamanlarda çocuklar) çoğunlukta olsa da, azımsanmayacak bir kesimin de olayların yaşanmış olmasından ziyade ortaya çıkmış olmasına yönelik bir “tepki” verdiği gerçeğiyle yüz yüzeyiz. Çünkü bilinen birçok olay dışarıya yansımadığı sürece tepkisiz kalabilen kesimler; olayın ifşa olması, başkaları tarafından öğrenilmesiyle birlikte tepki göstermeye başlıyorlar. Bu iki yüzlü kesimin sayıca az olduğu varsayılsa da, bir nevi sessiz onay anlamına gelen çoğunluğun tepkisizliği, duyarsızlığı, onları  azınlık olmaktan çıkarıyor ve en azından anlayış olarak egemenliklerini sürdürmelerine katkı sunuyor.

Aile içinde yaşanan bir olay komşular duymasın diye örtbas edilirken bu anlayış zincirleme olarak etkisini sürdürmektedir. Her basamak “iç sorun” olarak gördüğü suçları, "öteki" olarak gördüğü bir sonraki basamaktan gizleme gereği duyar.  Sorunla/suçla bağlantılı olarak basamaklar “öteki” olarak gördüğü bir basamakla gerektiğinde ortaklık kurabiliyor ve daha üst basamak(lar)a karşı birlikte hareket edebiliyor. Aileden sonra, aşiret, köy, kasaba, şehir, bölge ve ülke bu zincirin halkalarıdır. Ve en son halka olarak da karşımıza BATI’ya karşı DOĞU’culuk çıkıyor.

Kapalı toplumlara özgü “kol kırılır yen içinde kalır” anlayışı, içte  yaşanan olumsuzlukları dışarıya yansıtmama noktasında oldukça hassas(!) davranmayı sağlıyor. Bu nedenle de, aile içi şiddet, ensest ilişki ve çocuk istismarının en çok yaşandığı toplumlar, dışarıya karşı “küçük düşmemek” adına sorunların üstünü örten kapalı toplumlardır.

Olayı dışarıya yansıtmama ve gizlemenin yarattığı ikiyüzlülük, olay ortaya çıktığında abartılı tepkilerle telafi edilmeye çalışılıyor. Bu nedenle, bilindiği halde sessiz kalınan suçlara, (irade dışı ) ortaya çıktıktan sonra gösterilen abartılı tepkileri bir nevi “vicdan rahatlatma” ve “günahtan arınma” olarak görmek mümkündür. Bağlantılı başka bir etken se, birçok toplumda, özellikle de Ortadoğu toplumlarında hala egemen olan, (olumsuzlukların özenle ayıklandığı ve mitolojilerden beslenen) kurmaca tarih anlayışıyla yüzleşme korkusudur/zorunluluğudur.

Yaşanan istismar, tecavüz ve şiddet olaylarında birincil derecede sorumlu olan devlettir kuşkusuz. Özellikle Yatılı Bölge Okulları'nın, Yetiştirme Yurtları'nın amacı ve yapısı bu tür olaylara zemin hazırlamaktadır. Asimilasyonu amaç olarak benimseyen bir devlet, insanı tarihinden, değerlerinden koparmayı olağan görüyor. Bu yaklaşım her türlü istismarı içinde barındırıyor zaten.

Ancak sorunu sadece devlet politikalarıyla açıklamaya çalışmak eksik bir yaklaşım olur ve sorunu çözme noktasında fazla ilerleme kaydedilemez.

Toplumda “söz sahibi” bazı inanların konuya dair değerlendirmelerine bakıldığında sorunu anlamada ne kadar geri olduğumuz daha net görülür.

İmralı’dan gelen değerlendirme, "Siirt’te ortaya çıkan olayın nedeni olarak Belediye başkanlığının el değiştirmesi" yönündeydi. Bu basit yaklaşımı aratmayacak benzer bir açıklama da yine aynı anlayışın bir temsilcisi tarafından dile getirildi ve olayların nedini olarak son zamanlarda yoğunlaşan operasyonlar gösterildi. Bazı “sosyalist” çevrelerden gelen değerlendirmeler de bilinen “her şeyin sorumlusu vahşi kapitalizm” teziydi. Muhafazakar kesimin yaklaşımı ve çözümü ise, daha çok kapanmak ve geleneklere sıkı sıkıya bağlanmak yönündeydi. Bu değerlendirmelere bakıldığında farklı bir istismarla karşılıyoruz.

Bu istismar, yaşanan insanlık dışı uygulamaların nedenlerini görmek ve çözüme katkı sunmak yerine her kesimin kendi politik kazanımlarını hesaplayarak olaya yaklaşmasıdır.

Görülmeyen, görülmek istenmeyen temel nedenlerden biri, “ilkel” toplumlara özgü bazı geleneklerin, yaşam tarzlarının ve bakış açılarının günümüze taşınmasıdır.

Tarihimizle, kültürümüzle dolayız bir yüzleşme ve hesaplaşma sağlandığında ortaya çıkan olaylara bu egemen anlayış tarafından gösterilen tepkilerin daha çok "ortaya çıkmasına/bilinmesine" yönelik olduğu rahatlıkla görülür. Bütün sorunlarda olduğu gibi çocuk itismarının da engellenebilmesi, hiç olmazsa bu suçların en aza indirilebilmesi için yapılması gereken ilk iş sorunla gerçekçi bir yüzleşmedir.

Kültürümüzde içkin, çoğunluğun bilip itiraz etmediği, (kiminin itiraz edemediği) dahası belli bir kesimin bundan hoşnut olduğu ama bugün savunulamayan bazı uygulamalar/sorunlar vardır. Bu sorunlar bilinmesine rağmen dillendirilmiyor, dillendirilmediği için de çözülmüyor.

Bu gizlemede amaç, “namuslu”  ve temiz bir geçmiş algısının yerleşmesini sağlamak, gerçek tarih yerine "mit’lere" dayanan ve sadece iyi, güzel, doğru ve kahramanlığın geçtiği bir hikayeci tarih anlayışının yerleşmesini sağlamaktır. Bu algı ve düşüncelerle şekillenmiş toplumları yönetmek, yönlendirmek her zaman daha kolay olmuştur. Bu nedenle de egemenler kitleleri yönetmek için bu kadar etkili olan bir silahı fazlasıyla kullanmaktadırlar. 

Şüphesiz bu uygulamalar/sorunlar sadece toplumumuza veya Ortadoğu’ya özgü değildir. Hemen hemen her halk, bulundukları toplumsal evrimin aşamasıyla bağlantılı olarak, bu sorunları azçok yaşamıştır; bazıları yaşayıp aşmış bazıları da hala yaşıyor; tıpkı bizim gibi...

Sorunları çözebilmek için öncelikle sorunun bilinmesi, bilinmesi içinse, hangi koşullarda/neden ortaya çıktığının irdelenmesi gerekiyor. Sorunları nedensel olarak bilmek, nasıl ortadan kalkacağını bilmeyi de beraber getirebilir ancak.

Toplumumuzda ortaya çıkandan/dillendirilenden çok daha yaygın olan "çocuk istismarı’nın" birçok nedeni olsa da, (sosyal, politik, psikolojik v.s) bunlar içinde özellikli bir yere sahip olanı, "çocuk kavramı’nın" kültürümüzde gerektiği kadar yer almamış ve bu kavrama uygun davranış biçimlerini benimememiş olmamızdır.

Çocuk kavramı Ortaçağ Avrupasında da yoktu. Kent Kültürünün gelişmesi, rönesans, reform ve aydınlanma süreçleriyle iç içe ve bağlantılı olarak ortaya çıkan, gelişerek içeriği zenginleşen çocuk kavramı, çocukluk evresinin yasalarla belirlenmesini, toplumsal yapıdaki yeni yerleri/rolleri ve belli haklarla korunmaları gibi düzenlemeleri de beraberinde getirdi.

Çocukluk evresinin toplumdan topluma farklılık göstermesi, toplumların çocuklara yönelik davranışlarını/bakış açılarını da önemli ölçüde belirlemiştir.

Bazı toplumlarda bireyoluş evresinin kısa sürmesi, başka bir deyişle çocukların erken olgunlaşarak erişkin bir insan gibi muamele görmesi araştırmacıların/bilim insanlarının ilgisini çekmiştir. Bu ilgi özellikle 19 ve 20. Yüz yıllarda birçok araştırmaya neden olmakla kalmamış birçok tartışmayı da beraberinde getirmiş.

Bu tartışmalarda “erken/geç olgunlaşma” nın nedenleri hem biyolojik (Briffauld gibi) hem de kültürel (Durand gibi) olarak ele alınırken; erken/geç olgunlaşma ile zeka arasında (Engels ve Gould gibi) bir bağ olup olmadığı, geç olgunlaşmanın/diğer canlılar gibi donatılmamış olarak dünyaya gelmenin insanı bir eksiklikler varlığı mı (Gehlen gibi), yoksa gelişmiş beyni sayesinde fazlalığın/avantajlı olmanın mı (Childe, Gould gibi) göstergesi olduğu üzerinde durulmuş, hatta ırkçılığa “bilimsel” bir kılıf bulmak için bile “erken/geç olgunlaşma” dan yararlanılmaya çalışılmıştır. (Brington ve Bolck gibi)

Batılı araştırmacıların konuya dair veri elde etme çabası onları ilk yaşam biçimlerinin hüküm sürdüğü topluluklarda çalışmaya sevk etmiştir. Çünkü “erken olgunlaşma”nın ençok görüldüğü yer, “ilkel topluluklar” olarak adlandırılan ve ilk yaşam biçiminin egemen olduğu topluluklardır.

Farklı yaşam biçimlerinin hüküm sürdüğü coğrafyamızda konuya dair tartışmaya katılmak için başka topluluklarda veri toplama ve iddialarımızı doğrulama çabası içerisine girmemiz gerekmiyor.

Örneğin, W.Durant, “bir erkeğin, ölen kardeşinin dul karısıyla evlenmeye mecbur tutulmasını” grup evliliğinin kalıntısı olarak görüyor ve erken olgunlaşmaya da Kızılderililerden örnek veriyor:

“Omaha Kızılderililerinde, on yaşında bir çocuğun babasının yaptığı tüm işleri yapabilecek duruma gelmesi; Akutlarda on yaşına basan bir çocuğun genellikle hayata atılması ve bazen de evlenmesi; Nijerya’da, altı ile sekiz yaşlarında çocukların büyüklerden ayrılıp bir kulübede yaşayarak, avlanıp ayrı bir yaşam sürdürmeye başlamaları, erken olgunlaşmaya/bireyoluş evresinin çok hızlı tamamlanmasına gösterilebilecek bazı örneklerdir.” Diyor.

Bir çok yaşam biçimini içinde barındıran toplumumuzda, grup evliliğinin kalıntılarını bulmak için herhangi bir araştırma yapmamız gerekmiyor; sadece çevremize bakmamız yeterlidir. Yani bu kalıntıları bulmak için ilk Yahudilerde aramamıza gerek yoktur.