Özgür Bireyden Demokratik Kurumsallaşmaya

 berzanboti@hotmail.com

Kendi içinde/kendi yetileri arasında uzlaşı, birlik ve barışı sağlayamayan bireylerin toplumsal sorunları çözmesi, kitleleri özgürleştirmesi olanaklı mı?

Kişilik, insandaki tüm özelliklerin (artı-eksilerin) toplamından ibaret olduğuna göre, bu özelliklerden bazılarını yüceltip bazılarını da aşağılamak, yok saymak kişiliğe hakaret, başka bir deyişle insanı kişiliksizleştirmek değil mi?

Toplumdaki gerçek çelişkileri gizlemek için, bireyin kendi kişiliğinden başlayarak yaratılan yapay karşıtlıklar yaşamın her alanına bilinçli olarak serpiştirilmiş ve hemen hemen hepimiz de bunu kabullenmiş durumdayız.

Birey-toplum, akıl-duygu, özgürlük-toplumsallık, madde-düşünce bu yapay karşıtlardan bazılarıdır.

Çoğu zaman farkına varmadan kullandığımız, ona uygun davranış sergilediğimiz ve kendimize aitmiş gibi hissettiğimiz düşüncelerin/duyguların/yargıların kaynağını pek merak etmeyiz. Böyle olduğu için de özgürlük düşmanları bile özgürleştirici(!) bir rol üstlenerek karşımıza çıkabilmekte ve bizleri yönlendirebilmektedirler.

Yaratılan kutsallıkların/dokunulmazların etkisiyle sorgulama yetimizi kaybettiren iktidarlar ve iktidar peşinde koşanlar, düşünce tarihinde, kendi egemenliklerini sağlayacak ya da pekiştirecek düşüncelerden fazlasıyla yararlanırken, kendilerini besleyen ve ezilenlerin özgürleşmesine engel olan düşünceleri savunma görevini de ezilenlere veriyorlar.

 Bu durum, özgürlükten mahrum bırakılan insanların bu mahrumiyete neden olan düşünsel canavarı kendi elleriyle beslemesi ve özgürlükten biraz daha uzaklaşması anlamına gelir.

Bu nedenle günümüzü/koşullarımızı sağlıklı tahlil edebilmek ve buna uygun tutum sergileyebilmek için, savunduğumuz düşüncenin kökeni, tarihsel gelişimi ve günümüze dek geçirdiği değişimleri göz önünde bulundurmak durumundayız.

Savunduğumuz düşüncelerin özgürleştirici olup olmadığını anlamanın bir başka yolu da söz konusu düşüncelerin insana yüklediği anlama bakmak gerekiyor.

“İnsan nedir” sorusuna düşünürlerce verilen cevaplara bakıp onların, nasıl bir birey, nasıl bir toplumsal ilişki, nasıl bir sistem amaçladıklarını görmek olanaklıdır.

Düşünce tarihinde “özellikli” bir yere sahip olan Platon, düşünceleriyle günümüzü en çok etkileyen filozoflardan birisidir kuşkusuz. Onu özellikli kılan şey, egemenlerin egemenlik ilişkilerini nasıl sağlayacağına dair görüşleridir. Hindistan’daki kast sistemini aratmayan toplum anlayışında Platon, yönetenlerle yönetilenler arasına set çekerek eşitsizliği mutlaklaştırdığı gibi, halktan insanları aşağılamaktan da geri kalmıyor.

 İnsan organizması ile toplum arasında paralellik kuran Platon, nasıl ki toplumun emekçi (genel anlamda çalışan, emeğiyle geçinen, aristokrat veya asker olmayan herkesi) kesimini aşağılıyorsa, insanın doğal yanını (istekler, arzular, duygular gibi…) da küçümseyip aşağılıyor.

                  Parçalanmış Kişiliğin Felsefi/Düşünsel Kaynağı

İnsanı akıl ve doğal yan olarak ayıran Platon, doğal olanın bastırılması, yok edilmesi gerektiğine vurgu yaparken, bu görevi de insanın akıl yanına yüklüyor. Platon’nun aklı yüceltme nedeni akla yüklediği anlamdan kaynaklanıyor. Platon’a göre akla uygun davranmak, iktidarlara sorgusuz sualsiz boyun eğmektir. Bu çerçeveden bakıldığında, egemenlerin Platon’a ilgisi anlaşılırdır; çünkü çıkarlarına hizmet ediyor. Anlaşılmayan ve insanı rahatsız eden ise, ezilenlerin, özgürlük talebi olanların Platon’a ilgisidir.

 Bireyi parçalayan ve parçalardan birinin diğer parça tarafından yok edilmesi gerektiğini savunan Platon, günümüzde önemli bir sorun olan ‘parçalanmış kişilikler’in düşünsel temelini atan kişilerden biri olma özelliğini de taşıyor.

               Nasıl bir Birey, Nasıl bir Kurumsallaşma/Örgütlenme

Bu soruların cevabı, ‘insan nedir’ sorusuna verilecek cevapta saklıdır.

İnsanı dair kullanılan, ‘doğal varlık, düşünen varlık, toplumsal varlık, kültürel varlık v.s’ tanımlamaların hepsi de doğruya işaret ederler. Ancak, bu tanımlamalar arasındaki etkileşim ve birbirlerini zorunlu olarak gerekli kıldıkları gerçeği göz ardı edilirse; tanımlardan biri diğerlerinden soyutlanıp kendi başına değerlendirmede belirleyici olursa doğru ama eksik bir insan tanımlaması karşımıza çıkar. Başka bir deyişle eksik veya ‘bir parça insan, parçalanmış insan’ karşımıza çıkar.

Kapsayıcı ve insanı bir bütün olarak tanımlayan, 'doğal-kültürel varlık'tır. Ancak, insandaki doğal ve kültürel alanların farklılığı ‘karşıtlık ve uzlaşmazlık’ olarak algılandığında çatışmalı/sorunlu birey anlayışına onay vermiş oluruz; tıpkı Platon gibi.

Günlük yaşamda doğal olana karşılık duygu, kültürel olana karşılık da akıl/mantık kavramlarını kullanırız;

‘Duygusal davrandığı için bu hale geldi’

 ‘Akıllı davranıp duygularına yenik düşmedi’

‘Bu işin ciddiyetinin farkında olmalı ve duygulara yer vermemelisin’ gibi ifadelerin hepsinde bilerek ya da bilmeyerek insanları parçalara ayırıyor ve bir yanını olumlarken diğer bir yanını mahkûm ediyoruz; tıpkı Platon gibi.

İnsanı sadece ‘doğal’ yanıyla tanımladığımızda onu hayvansal olana geri götürmüş oluruz; sadece ‘kültürel’ yanıyla tanımladığımızda ise onu gerçek dünyadan silip hayali ve bilinmeyen/bilinmeyecek olan dünyalara(!) göndermiş oluruz.

Her ne kadar doğal olan birincil olsa da, doğal olanın üstüne kültürel olanın inşa edilmesi ile insan denen varlık var olabilmiştir. İnsanlaşmaya ilk adım atıldıktan sonra da bu iki yandan biri olmadan diğerinin ‘insan olmak için’ yeterli olmayacağı gerçeği, bu iki alanın farklı ama birliğinin, karşılıklı etkileşiminin bütüncül bir insan için zorunluluğu ortaya çıkar.

Doğal (duygu) olan ile kültürel (akıl) olanın uyumunu ve bu uyumun olumlu etkilerini çok iyi gösteren kısa bir öykü;

 Adamın biri, bir köprüde dilenen ve gözleri görmeyen bir dilencinin yanına giderek sorar,

 “ Günde ne kadar para kazanıyorsun”

Dilenci belli bir miktar söyler.

Adam, dilencinin boynunda asılı duran ve üzerinde ‘gözlerim görmüyor’ yazısı bulunan levhayı ters çevirerek üstüne bir şeyler yazar ve ayrılır.

Birkaç gün sonra geri gelen adam, dilenciye levhayı değiştirdikten sonra kazancında değişiklik olup olmadığını sorar.

Dilencinin kazancında önemli bir artış olduğu için merakla; “ ne yazdın ki insanlar bu kadar etkilendi” diye adama sorar.

Adam, levhaya, “Bahar gelecek ve ben görmeyeceğim” diye yazdığını söyler.

Not: Bu öykü, yıllar önce okuduğum ama ismini hatırlayamadığım, yazarının büyük olasılıkla ‘Özdemir İnce’ olduğu bir eserde geçiyor.

 Bu öyküde duygu (buna sanat da denilebilir) ile aklın (gerçeklik, bilim de denilebilir) bir arada kullanılmasının insanda yarattığı olumlu etki dikkat çekicidir. Gerçekliği olduğu gibi, duygusuz, kaba bir tarzda aktarmak ile gerçeklikten kopmadan ama duygulara hitap eden aktarmanın insanlar üzerinde yarattığı etki arasındaki bariz farklılığı gösteriyor öykü.

Daha fazla duygusal etki yaratmak için levhaya ‘bahar gelecek ben görmeyeceğim ve de yürüyemeyeceğim’ diye yazılsaydı amaca ulaşılabilirdi.

 Ancak bu durumda gerçek olmayan (dilenci yürüyebiliyordu) bir şey ifade edildiği için insanlar kandırılmış olurdu.

 Kısa sürede çok etkili olma adına gerçeklikten kopuş, uzun vadede insanların güvenini (dilencinin yürüdüğünü fark ettiklerinde) kaybetmeye neden olacaktı.

 Duygu ile akıldan birine yoğunlaşmak diğerini yok saymaya neden olmamalı; dönem dönem biri ön plana çıksa da aradaki kopmaz bağ korunmalıdır. Aksi bir yaklaşım yarım, eksik ve yanlış bir tutum ortaya çıkarır; tıpkı doğal ya da kültürel yanlarından biri yok sayılan ve bu nedenle de bütünlüklü bir kişilikten uzaklaşmış birey gibi…

Psikolojik bazı rahatsızlıkların kaynağında biyolojik sorunların olması, biyolojik bazı rahatsızlıklarda da psikolojik etkenlerin rol oynaması iki alan arasında karşılıklı etkileşimin bilimsel açıdan ispatı olarak görülmelidir.

Doğal ve kültürel olanın (akıl ve duygu) barışık bir aradalığı bütüncül bir kişilik oluşumu için zorunluluktur. Bireyin iç çatışmalarını bitirip kendi yetileri arasında uzlaşı sağlaması, ‘çelişkisiz insan gelişime kapalıdır’ yargısıyla çelişmiyor. Bireyin iç barışını sağlaması, çelişkilerden arınması değil, sadece çelişkinin yönünü değiştirmiş olmasıdır.

Özgürleşmeye engel olan egemen anlayışın kendisinden kaynaklanan çelişkileri bireyin iç çelişkisi olarak sunmasıyla başlayan anlamsız iç çatışma, bireyin farkındalığıyla iç barışa dönüştüğünde çelişkinin yönü gerçek hedefine (egemenlere) yönelir. Böylece çatışmasız, sorunsuz ve kendi yetileri arasında uzlaşı sağlayan bireyin ortaya çıkması olanaklı olur.

 Sağlıklı birey, duygu ve aklı uzlaştıran, birini diğerine egemen veya bekçi yapmayan, her ikisinin de kendilerini gerçekleştirmesine olanak tanıyan bireydir; iç özgürlüğünü sağlayan bireydir; özgür bireydir.

Sağlıklı, özgür bireyin ortaya çıkması nasıl ki farklı özelliklerinin bir arada ve uyum/uzlaşı içinde olmasıyla olanaklıysa, sağlıklı kurumsallaşma/örgütlenme de farklı özelliklere, düşüncelere sahip olup ortak bir amaca yönelen bireylerin birlikteliğiyle olanaklı olur.

 Bireyde olduğu söylenen ve binlerce yıldır egemenlerce ezilenlere enjekte edilen çelişkilerin, çatışmaların içten kaynaklanmadığını görmek özgür bireyin ortaya çıkmasını sağlaması gibi, topluluk/toplum açısından da yaratılan iç çelişki/çatışmaların suni olduğunu fark edip sorunun kaynağına yönelmek de toplumsal özgürleşmeyi sağlayacaktır.

                 Sağlıklı bir kurumsallaşma/örgütlenme

 Evrensel olanla yerel olan nasıl ki birbirini dıştalamıyorsa, ulusal talepler ile İslam, sol, liberalizm, milliyetçilik gibi düşünceler de birbirini dıştalamaz. Ulusal taleplerle söz konusu görüşler arasında uzlaşmaz karşıtlık yaratanların egemen anlayışlar olduğu, bu görüşlerden birini savunan bazı insanların da diğer bir görüşü ulusal soruna karşıt göstererek bilerek/bilmeyerek egemen anlayışa hizmet ettiğine tanık oluyoruz. Bu karşıtlığın gerçek olmadığının bilincine varmak, çelişkinin yönünü gerçek muhataplarına yöneltmek Kürdistan halklarının özgürleşmesini sağlayacaktır.

Nasname özelinde tartıştığımız ‘nasıl bir kurumsallaşma’ genel olarak ‘nasıl bir örgütlenme’ sorusuna da cevap arayışıdır aynı zamanda.

Özgür bireylerin sağlıklı kurumsallaşması, birbirinden farklı ama birbirini tamamlayan (tıpkı bireydeki farklı yanlar gibi) insanların/görüşlerin birbirine egemen olmaya çalışmadığı, birinin diğerini susturmadığı, herkesin kendisini özgürce gerçekleştirebildiği, farklılığın karşıtlık olarak algılanmadığı anlayışının benimsenmesiyle olanaklı olabilir. Başka bir deyişle kurum içinde iç barışı/uzlaşıyı sağlamak gerekiyor. İçteki farklılıklara eleştiri yöneltilirken ‘mutlak karşıt’ olarak algılamamalı ve çatışmaya dönüştürülmemeli; gerçek çelişkinin sömürgecilerle olduğu görülmeli.

 Özgür bireylerden oluşacak böyle bir birliktelik,  “Serok”,  “Rêber”, “Önder” gibi şişirilmiş, ısmarlanmış kurtarıcı(!) arayışına girmeye de ihtiyaç duymayacaktır. Herkes kendi potansiyeli, yeteneği ölçüsünde sorumluluk üstlenirken birilerinin sorumluluğu (sıfatı) fazla/farklı olacaktır şüphesiz.  Üstlenilen sorumluluktaki farklılık “Baş ve ayak” olmayı gerektirmiyor.

Özgürlük talebi olan özgür bireylerin birlikte yürümesi, herkesin özgünlüğünü/bireyselliğini kuruyarak ve kendinden bir şeyler katarak oluşturulacak kurumda kendisini ifade edebilmesidir doğru olan.

Platon İnsan ile toplum arasında paralellik kurarken;

Baş ile akıl sahibi yöneticileri,/aristokratları;

Gövde ile kuruyucuları/askerleri

Ayaklar ile de çalışanları/emekçileri özdeşleştiriyordu.

Baş olan yerde ayaklar da olur.

Baş ve ayakların olduğu yerde de ayak oyunları kaçınılmaz olur.

Örgütlerdeki ayak oyunlarının Kürd halkına nelere mal olduğunu hepimiz biliyoruz. Hem bu hatayı bir daha tekrarlamamak hem de Platon’un esareti pekiştiren düşüncelerinden kurtulmak umuduyla…