"Kürd Milliyetçiliği" Ve Kürd Düşmanlığının Üretildiği Entellektüel Bataklıklar

Kürdistanlı okur-yazarları cazbeden birçok platform, kurum ve inisiyatifte de “milliyetçilik” karşıtı söylemler dikkat çekicidir. Bu alanlarda ‘her türlü milliyetçiliğe karşı olmak’, ‘milliyetçiliğe dur demek’, ‘milliyetçiliğin bir hastalık olduğunu haykırmak’ oldukça popülerdir. Şayet milliyetçilik yerine ırkçılık veya egemen milliyetçilik kullanılmış olsaydı ve “her türlü ırkçılığa/egemen milliyetçiliğe karşı” bir duruş sergilenmiş olsaydı, amaç çok anlaşılır olur ve kimin neye karşı neyin mücadelesini verdiği de belirsizlikten kurtulmuş olacaktı.

Egemenlik ilişkilerinin hüküm sürdüğü her toplumda, egemen sınıf olmanın sağladığı avantajlardan yararlanan “elit” bir tabaka vardır. Ayrıcalıklarını üretim ilişkilerinin neden olduğu sınıfsal konumlarından alan bu “elitlerden” farklı olarak, üretimle ilişkisi olmayan ve sınıfsal olarak da karşıtlar/uçlar içinde yer almayan; bulundukları topluluk ve gruplar içinde ayrıcalıklı bir yere sahip olan kesimler vardır. “Alt elit” diyebileceğimiz bu kesimler genellikle, sanat, felsefe, bilim, politika, Edebiyet v.s alanlarla ilgili insanlardır. Yeterlilikleri ile kendilerine biçtikleri rol arasında tezatlık olsa da, bu “alt-elitler”in okur-yazarlar için çekim merkezi olduğu bir gerçektir.

Sıradanlığa karşı bir duruş sergiliyor görünmelerine ve sistem karşıtı söylemlerine karşın, bu alt elitler (dolaylı yollardan) her zaman sistem tarafından korunur ve beslenirler. Çünkü sistem(ler)i rahatsız edebilecek kesimleri içine alarak onları ılımlılaştırırlar; sistemle olan keskin çelişkilerine esneklik kazandırırlar.

Türkiye’de, politik alanda da etkin olan bu ‘alt-elitleri’ kabaca, “modern” ve “geleneksel” olmak üzere iki kategoride değerlendirmek mümkündür.

Birinci kategoriye rengini veren ve belirleyici olan Kemalist sol, ikincisinde ise Türk-İslam’dır.

Karşıt gibi görünen bu iki politik elitin bazı ortak özellikleri dikkat çekicidir;

İkisi de “Evrensellik” iddiasında bulunurlar

Dünyanın herhangi bir yerinde Türk ya da İslam ile uzak- yakın ilişkisi olan her mücadeleyi farklı gerekçelerle savunurlar ve bu akrabalarının(!) yerel taleplerinin, evrensel düşüncelerinin/inançlarının gereği olduğunu ileri sürerek yerel olanı yüceltirler, kutsarlar. “Modern” elitler farklı olarak “akraba” olmayan tüm ezilen halklara karşı da bu cömertliği gösterirler…

Kürdlerin benzer ve daha haklı talepleri söz konusu olduğunda ise, yine evrensellik(!) adına ama karşıt bir söylemle yerel olanı küçümserler, bulaşıcı bir hastalıkmış gibi “tedavi ederek” onu yok etmeye çalışırlar. Devletleşmeyi sağlayan Milli/Ulusal tüm söylemleri “ırkçılık” olarak gösterirler ve yerel olanın evrensel olana karşıtlığını işlerler.

Devletin, kaba yöntemlerinden dolayı etkileyemediği ve sistem içine çekemediği kişileri, “evrensellik”,”gelişmişlik”  adına bu alt-elitler yanlarına alabilmekte ve devlet politikalarının inceltilmiş hali benimsetilerek sistem içine çekilebilmekte; etkisiz kılınabilmektedirler.

Bu konuda en önemli işlevi gören alanların başında yazılı/görsel medya geliyor. Geleneksel ve modern alt-elitlerin egemen olduğu medya, bu alanlarda boy göstermek isteyen Kürdistanlı okur-yazarlar için çekim merkezidir adeta. 

Bu “entelektüel” alanda görünmek ve yer edinmek isteyen Kürdler,  kendilerine her hangi bir koşul dayatılmasa da, bu alanda var olabilmek için nelere dikkat etmeleri gerektiğini biliyorlar ve gönüllü olarak ehlileşiyorlar.

Bu gönüllü ehlileşme gereği, hiç yeri yokken, “her türlü milliyetçiliğe karşıyım”, “etnik milliyetçiliğe karşıyım”,  “sınırların ortadan kalktığı bir dünyada ulus devlet istemi gerçekçi değildir” gibi cümlelerle başlayan politik değerlendirmeler yaparlar.

Alt-elitlerin egemenliğinde olan ve adeta birer kast gibi girişi oldukça zor olan bu alanda var olabilmenin bedeli, tarihine, kültürüne ve kişiliğine yabancılaşmaktır. Bu yabancılaşmanın kaçınılmaz sonucu ise, toplumsal gerçekliğe sırt çevirerek bireysel kaygıları yaşamın tek amacı haline getirmek ve bu kişisel kaygılarla bağlantılı olarak sistemin devamına katkı sunmaktır.

Kürdistanlı okur-yazarları cazbeden birçok platform, kurum ve inisiyatifte de “milliyetçilik” karşıtı söylemler dikkat çekicidir.

Bu alanlarda ‘her türlü milliyetçiliğe karşı olmak’, ‘milliyetçiliğe dur demek’, ‘milliyetçiliğin bir hastalık olduğunu haykırmak’ oldukça popülerdir. Şayet milliyetçilik yerine ırkçılık veya egemen milliyetçilik kullanılmış olsaydı ve “her türlü ırkçılığa/egemen milliyetçiliğe karşı” bir duruş sergilenmiş olsaydı, amaç çok anlaşılır olur ve kimin neye karşı neyin mücadelesini verdiği de belirsizlikten kurtulmuş olacaktı.

Ancak Milliyetçiliğin sorunlu bir kavram olması;

Hitler, Mussolini,  M. Kemal gibi en uç faşistlerin yanında, ülkesi işgal edilen ve özgürlük için mücadele eden ezilen halkların da bu kavramla (milliyetçilik) anılması;

Hem işgalcinin hem de işgale uğrayanın da aynı kavramla (Milliyetçilik) anılması ve benzer birçok paradoks, ‘Milliyetçiliğe karşı olmanın’ ne anlama geldiğinin bilinmesini engelliyor.

Bu belirsizliğe rağmen “anti-milliyetçi” söyleme çok ciddi bir rağbet olduğu ve ‘kabına sığmayan’, nitelikli birçok Kürdistanlı gence çekici geldiği de bir gerçektir. Yukarıda sözü edilen “gönüllü ehlileşenlerden” farklı olarak bu gençler, milliyetçiliğin, (yüklenen negatif anlamla bağlantılı olarak) kendilerini yerel olanın dar kalıplarına hapsedeceği korkusu taşıyorlar ve barındırdıkları potansiyeli dışa vuracak daha geniş bir alanın ancak Milliyetçiliğin sınırları dışında olabileceğine inanıyorlar. Bu nedenle de kendilerini gerçekleştirebileceklerine inandıkları “anti-milliyetçi” platformları, kurumları daha yakın görüyorlar.

İçinde yer alanların iyi niyetli, samimi olmaları, Türkiye’deki “anti Milliyetçi” platformların/kurumların devlet politikalarının inceltilmiş halini temsil ettikleri ve esas amaçlarının da Kürdleri ulusal sorundan uzaklaştırmak olduğu gerçeğini ortadan kaldırmaz.

Kürdistanlı gençlerin milliyetçilikten kaçışında, devletçi politikaların ‘alt-elitler’ vasıtasıyla milliyetçiliğe yüklediği olumsuz anlam yanında, ulusal soruna duyarlı bazı insanların milliyetçiliğe yüklediği olumlu ama abartılı ve yanlış anlamlar da etkili oluyor.

Bu abartılı ve yanlış anlam, ‘ulusal soruna sahip çıkmak milliyetçi olmayı gerektiriyor’ gibi bir zorunluluğu dayatıyor insanlara. Burada kast edilen bir ideoloji olarak milliyetçiliktir. Bu yaklaşım, milliyetçiliğin sınırlarına sığmayan insanları (özellikle de gençleri) tedirgin ederek başka arayışlara sevk ediyor.

Yani devletin/devletçilerin bilinçli olarak yaptığını (insanları ulusal sorundan uzaklaştırmak) duyarlı bazı Kürdler de bilmeden yapmış oldular/yapıyorlar…

Her iki yaklaşımın da vardığı yanlış sonuç, ‘Homojen bir toplummuş gibi Kürdleri tek bir ideolojiye, tek tipleşmeye mahkûm etmektir’.

Kapitalizme özgü araçların, özellikle de iletişime farklı bir boyut kazandıran teknolojik aletlerin girdiği her toplumda olduğu gibi Kürdistan’da da, tek bir ideolojinin varlığı olanaklı değildir. Her toplumun ortak ve en önemli sorunu vardır ve bu ortak sorun toplumun büyük bir kesimini birlikte hareket etmeye sevk edebilir; ama bu durum birlikte hareket eden herkesin aynı dünya görüşüne (ideolojiye) sahip insanlar olduğu anlamına gelmez. Bu gerçekliğe rağmen egemen anlayışın yedek gücü olan alt-elitler bilinçli olarak Kürdlerin ortak sorunları (ulusal sorun) etrafında toplanmasını milliyetçilik ideolojisiyle ilişkilendirmektedirler.

Ezen-ezilen, negatif-pozitif, köleleştirici-özgürleştirici gibi ayırımları yapmadan “Kürd milliyetçiliğini” başka, özellikle de egemen maliyetçiliklerle birlikte anmalarının nedeni, milliyetçilik ideolojisini benimsemeyen ve farklı dünya görüşlerine sahip olan Kürdleri ulusal sorundan uzaklaştırmaktır.

Kaynağı toplumsal gerçeklik olan toplumsal/politik kavramların birer soyutlama olduğunu göz ardı eden “anti-milliyetçi entelektüeller”, kaynağına, yani toplumsal gerçekliğe dönemeyen ve bu gerçeklikle ilişki kuramayan bir kavramın da bilimsel, doğru, inandırıcı olamayacağını bilmemeleri olanaklı değildir.  Kürdlerle ilgili olarak Milliyetçilik kavramını kullandıklarında; Kürd milliyetçiliğinden söz ettiklerinde Kürdistan’daki toplumsal gerçekliği bilinçli olarak yok saymaları, devlete olan bağlılıklarının, gizli hayranlıklarının gereğidir.

Çünkü böyle kapsamlı bir kavramın yer-zaman-toplum ve toplumsal çelişkinin türüne/boyutuna göre farklı anlamlar kazanacağını biliyorlar. Zaten toplumsal gerçekliği dikkate alsalardı, Kürd milliyetçiliğini her hangi egemen bir milliyetçilikle birlikte anılamayacağını da görür ve ilericilik, demokratlık, gelişmişlik adına Kürd milliyetçiliğini aşağılama cahilliğini de gösteremezlerdi.

Türkiye’de popüler olan “Entelektüel Bataklıklar”, düşünce üretmiyorlar, aksine var olan düşüncelerin anlaşılmasını engellemek için özel bir çaba sarf ediyorlar.

Bu bataklıklarda, düşünceler, kavramlar sömürgeci politikaları meşrulaştırmak ve Kürdlerin meşru haklarını mahkûm etmek için bir araç olarak kullanılıyor.

Oysa evrensel düşünceler/kavramlar baz alındığında, hem Kürd/Kürdistan sorunun kaynağı hem de bu sorunun nasıl çözülmesi gerektiği çok basittir. Yeter ki kavramların doğru anlaşılmasına engel olunmasın.

İdeolojiye yüklenen anlam; ‘yanlış bilinç’, ya da ‘politik, bilimsel, hukuksal, felsefi, dinsel, ahlak, estetik v.s. düşünceler toplamı’  olsa da, Kürdlerin işgalciliğe karşı mücadelesi ve kendi geleceğini belirleme hakkı, milliyetçilik ideolojisinin sınırları içinde açıklanamaz.

Kürdistan’ın sömürge olduğu ve işgal altında bulunduğu düşüncesi bir realitedir. Realitenin/gerçekliğin yansıması olarak bu doğru düşünce,  ideolojinin tanımlarından biri olan “yanlış bilinç” ile ilişkilendirilemez.

Aynı şekilde, Kürdlerin devletleşmesini isteyen ve bu amaçla mücadele eden farklı kesimlerin, “doğanın işleyişi”, “Kurulacak devletin yapısı”,”estetik ve ahlak anlayışı” v.s. konularda ortak bir düşüncesinden söz edilemeyeceğine göre, ideolojinin diğer bir tanımı olan “düşünceler toplamı” ile de ilişkilendirilemez.

Sömürge bir ülkede, işgalcilere karşı mücadele etmek milli/ulusal olanla bağlantılı olsa da, mücadele edenlerin milliyetçilik ideolojisini benimsemiş olduğu anlamı çıkarılamaz.

Fransa ve Yunanistan 2. Dünya Savaşında İşgal edildiğinde, işgale karşı en büyük direnişi ve kararlı mücadeleyi Fransa’da komünistler vermişti. Aynı Şekilde Yunanistan’da da direnişin en etkili güçlerinden biri sosyalistlerdi. İşgale karşı mücadele etmeleri, (kendini yönetme ve kendi geleceği üzerinde başkasının söz sahibi olmasını engellemeye çalışmak demektir) Fransız komünistlerini ve Yunan sosyalistlerini zorunlu olarak milli/ulusal olan ile ilişkilendiriyordu, ama onları milliyetçi bir ideolojinin savunucuları yapmıyordu. İşgale karşı farklı anlayışların, farklı ideolojilerin ortak mücadelesini milliyetçilik ideolojisine indirgemek yerine, bu mücadeleyi milli bir refleks, ya da daha genel anlamda haksızlığa karşı bir refleks olarak görmek gerekiyor. Anlaşılan birileri ısrarla deoloji ile refleks arasındaki farkı görmüyor/görmek istemiyor…

Başka bir örnek;

Filistin, İsrail işgaline karşı ulusal/milli bir mücadele verirken, dünyanın birçok yerinden sosyalistler/komünistler onlarla birlikte mücadele ediyorlardı; bu mücadelenin kendisi milli/ulusal idi ama mücadele edenlerin hepsi milliyetçi olmadığı gibi milliyetçilik ideolojisini de benimsemiş değillerdi.

Dünyada verilebilecek birçok benzer örnek varken, Kürdlerin işgalcilere karşı mücadelesini ve bu mücadele içinde yer alan farklı anlayışların hepsini milliyetçilik ideolojisinin sınırları içinde göstermek, ezilen halkların (Kürdlerin) milliyetçiliğini de egemen milliyetçilikle/ırkçılıkla özdeşleştirip mahkûm etmeye çalışmak, egemen ideolojinin biçimlendirdiği “entelektüel bataklıkların” bilinçli bir çabasından/saptırmasından başka bir şey değildir.

Kürdistan’da, Ulusal kurtuluş mücadelesinin verildiği bu aşamada, mücadele içinde yer alan farklı kesimleri içine alan bir ideolojiden ve bir ideolojinin belirleyiciliğinden söz edilemez; mücadele başarıya ulaştıktan sonra “nasıl bir devlet” sorusuna verilecek cevap(lar)la ideolojiler devreye girer. Devletleşme aşamasında farklı kesimlerin farklı dünya görüşleriyle bağlantılı olarak ortaya çıkacak birçok ideoloji içinde Milliyetçilik de sadece bu çokluk içinde yer alan ideolojilerden biri olur ancak.

Bu nedenle, bu aşamada “nasıl bir devlet” sorusuna cevabı olan/bir ideolojiye bağlı olan örgütlerin/grupların bir sonraki aşamanın sorunu olan ideolojilerini bu aşamada dayatmaları, mücadele içinde yer alan ve yer alacak farklı kesimlere karşı bir saygısızlıktır. Bu saygısızlık, aynı zamanda ortak sorun etrafında birlikte hareket etmenin önünde de ciddi bir engel teşkil eder.

İşgale karşı mücadele eden herkesin “nasıl bir devlet” sorusuna cevabı şimdilik olmayabilir; hatta bazılarının ileride de bir cevabı olmayabilir. Ama bu durum işgale karşı ulusal mücadele içinde yer almalarına asla engel değildir/olmamalıdır.

Bu noktada anarşistler özgün bir yere sahiptirler. Her türlü otoriteye karşı bir tutum olarak anarşizmin, “her türlü devlet yapısına” karşı olması, Kürdistan’da en büyük otorite olan işgalci devlet(ler)e karşı mücadele etmesine ve ulusal güçler içinde yer almasına engel değildir. Aksine her türlü otoriteye ve her türlü haksızlığa karşı olmaları, işgalcilere karşı mücadele etmek, düşüncelerinin onlara yüklediği bir zorunluluktur.

Sonuç olarak;

Kürdistan ulusal kurtuluş mücadelesi, dünya görüşü, ideolojisi, inancı ne olursa olsun “ben insanım”diyen her Kürdistanlının ortak ve öncelikli sorunudur. Bu ortak sorun, her hangi bir ideoloji ile sınırlandırılamayacak kadar genel ve herkesi kapsayan insani bir duruş gerektiriyor.

Farklılıkları bu aşamada ön plana çıkarmak veya birincil sorun olarak işlemek sadece sömürgeciliğe hizmet olur. Bu aşamada birlikte mücadele edenler/etmesi gerekenler, “nasıl bir devlet” sorusuna cevap aranacağı aşamada bir birleriyle kıyasıya mücadele edeceklerdir kuşkusuz. Bir sonraki aşamaya ait olacak çelişkileri bu güne taşımak, devletin “alt-elitler” vasıtasıyla piyasaya sürdüğü yanlış ve kirli bilgilerin taşıyıcısı olmaktan öte bir anlam ifade etmiyor. Enternasyonalizm, ümmetçilik, anarşizm veya başka bir anlayış adına ulusal sorundan uzak durmak, insanların uzak durmasını sağlamak da, aynı şekilde sistemin devamına katkı sunmak demektir.

Kürdlerin/Kürdistanlıların kendilerini her türlü kompleksten arındırması, onları bu komplekse sokmayı iş edinen sistemin “entelektüel bataklıkları” ile düşünsel/inançsal bağlarını koparması, milli/ulusal olan direnme ve mücadele etme reflekslerinin yok edilmesi çabalarına prim vermemesi ve kendilerini bir tek ideoloji içinde göstermek isteyenleri ciddiye almaması umuduyla…

Berzan BOTÎ

berzanboti@hotmail.com